کد مطلب:117153 شنبه 1 فروردين 1394 آمار بازدید:165

آغاز شرح خطبه











انتفعوا ببيان الله و اتعظوا بمواعظ الله و اقبلوا نصيحه الله فان الله قد اعذر اليكم بالجليه و اتخذ عليكم الحجه....[1].

«از گفتار خداوند بهره مند شويد و از موعظه ها و پندهاي الهي پند بگيريد و به اندرزهاي پروردگار روي آوريد، چرا كه خداوند به دلايلي روشن عذر و بهانه اي براي شما باقي نگذاشته است و به شما اتمام حجت كرده است».

زيبائي سخن و بلنداي كلام امام علي بن ابي طالب (ع) در نهج البلاغه گفتار خداي را مانند است كه زلال جانبخش كلامش چون قرآن دل آدمي را روشني و انديشه را جهت و روح را فرح و پرواز مي دهد. فصاحت و بلاغت و شگفتي و جلوه ي پيام امام يكتاپرستان صادق علي (ع) به اندازه اي عظمت دارد كه به گفته ي گرينگوي انگليسي استاد دانشگاه عليگره هندوستان: «قرآن برادر كوچكتري دارد به نام نهج البلاغه كه احدي نمي تواند مانندش را بياورد».[2].

هر كس كه جانش به روشناي فروغ وحي الهي روشني يافته است

[صفحه 12]

و با كتاب خدا همراه و آشنا است، نيك مي داند كه نهج البلاغه امام علي (ع) پرتوي خيره كننده از فروغ تابناك كتاب خدا قرآن است و اين حقيقتي مسلم و واقعيتي انكارناپذير است كه زبان آشنايان با قرآن، گوياي آن است، چنانكه سيد رضي رحمه الله عليه نهج البلاغه را برادر قرآن ناميده است.[3].

كتابي چون نهج البلاغه كه شيخ نوري در خاتمه مستدرك 26 شرح را براي آن نقل كرده و علامه شهرستاني در كتاب ما هو نهج البلاغه، 30 شرح را بر آن ياد كرده است. و در كتاب مصادر نهج البلاغه 101 شرح و حتي تا 200 شرح بر نهج البلاغه را آمار داده است، مي بايست خيلي بيش از آنچه در ميان مسلمانان مطرح است مورد بررسي و طرح و استفاده قرار بگيرد. و اين مژد كه به ارشاد و هدايت فقيه آگاه و مجاد آيت الله منتظري دام عزه به حوزه هاي علميه و دانشگاهها ابلاغ شد كه نهج البلاغه را مي بايست درس بدهند و به عنوان يك واحد مهم درسي مطرح كنند، اميدواركننده و نويدبخش است. ما نيز چنانكه از تيتر مقاله برمي آيد برآنيم كه از اين پس در آفتاب نهج البلاغه و گرماي هستي بخش معارف و حقايق آن انديشه و روان خويش را پرورش داده و در پرتو روشناي آن از ظلمات ناآگاهي و برهوت يگانگي با اسلام و منطق قرآن، رهايي يابيم.

خطبه 175 نهج البلاغه كه به گفته ي شارح البحراني در روزهاي نخستين خلافت امام علي (ع) بعد از قتل عثمان ايراد شده است,[4] يكي از خطبه هاي آموزند و جهت بخش و كمال آفرين نهج البلاغه است. در اين خطبه امام، امت اسلامي را به بهره گيري از كتاب خداوند و موعظه هاي الهي فرمان مي دهد:

[صفحه 13]

«از گفتار خداوند بهره مند شويد و از موعظه ها و پندهاي الهي پند بگيريد و به اندرزهاي پروردگار روي آوريد، چرا كه خداوند به دلايلي روشن عذر و بهانه اي براي شما باقي نگذاشته و با شما اتمام حجت كرده است».

گفتار امام با صيغه هاي جمع آغاز مي شود، انتفعوا و اتعظوا و اقبلوا، اين بيانگر اين حقيقت است كه امام به ارتباط سيستماتيك و همه جانبه ميان آحاد امت اسلامي اهميت مي دهد. و در نظر امام افراد جامعه وابستگي غيرقابل انكار با يكديگر دارند، به گونه اي كه راه يابي و هدف شناسي و آشنائي فرد با كتاب خدا و سنت پيامبر نمي تواند زمينه ساز رشد و تعالي جامعه باشد. بلكه همه ي افراد امت اسلامي بايد كه در نهايت صدق و خلوص نيت به كتاب خداوند و موعظه هاي الهي و هدايت و ارشاد پروردگاري توجه داشته و ارتباط خود را با منطق وحي و الهام كبريائي قطع نكنند.

به نظر امام ارگانيزم جامعه ي اسلامي مي بايست همانند ارتباط سيستماتيك و همه جانبه و فراگير پيكر انسان باشد، كه همه ي اعضاء و اندامهاي پيكر آدمي در ارتباط با هم و يا قلب عمل مي كنند و زمينه ي رشد و سلامت تن را فراهم مي آورند. از اين روي امام، همه ي امت اسلامي را مخاطب قرار داده و از همگان مي خواهد كه از بيان و موعظه و نصيحت آفريدگار جهان در قرآن مجيد بهره مند شوند، چرا كه در انديشه ي روشن امام و بينش عميق علي (ع) اصلاح و هدايت فرد دور از اصلاح وارشاد آحاد جامعه در قرآن مجيد بهره مند شوند، چرا كه در انديشه ي روشن امام و بينش عميق علي (ع) اصلاح و هدايت فرد دور از اصلاح و ارشاد آحاد جامعه در رشد و ترقي و تكامل جامعه به تنهائي نمي تواند مفيد فايده اي باشد. و چه بسا كه اگر جريان كلي جامعه جرياني انحرافي و ارتجاعي باشد مسير حركت فرد را نيز تغيير داده و او را نيز در گذرگاه انحراف و ارتداد قرار دهد. از اين روي امام با به كار گرفتن صيغه هاي جمع

[صفحه 14]

امت اسلامي را مخاطب قرار داده و در نگاهي فراگير و وسيع همه ي انسانها را به برخورداري و بهره مندي از كتاب خدا و موعظه هاي زندگي ساز پروردگار فرمان مي دهد، تا مگر در سايه ي اصلاح حركت و جهت و هدف جامعه، زمينه ي اصلاح و رشد و تكامل افراد نيز فراهم آيد.

پيام انتفعوا در فرمان عمومي امام حاوي بهره مندي انسان از منافع معنوي در شكل برخورداري صحيح از اسلام و شرايط زندگي ساز و جامعه پرداز ايده ئولوژي وحي الهي و بهره مندي و استفاده از نعمت ها و موهبت هاي مادي است. اينجاست كه براي شناخت نفع در بينش مكتبي شناسائي كنيم. از اين روي به مطالعه ي برخي از آيات قرآن كه در آنها به خسران اشاره شده است مي پردازيم.


صفحه 12، 13، 14.








  1. خطبه 175 نهج البلاغه فيض الاسلام.
  2. المعجزه الخالده تاليف سيد هبه الدين شهرستاني.
  3. فوايدالرضويه تاليف حاج شيخ عباس قمي.
  4. شرح نهج البلاغه علامه حاج ميرزا حبيب الله هاشمي خوئي ج 10.