کد مطلب:1508 شنبه 1 فروردين 1394 آمار بازدید:185

شكيات


1/1173- شكيات نماز 22 قسم است : هفت قسم آن شكهايي است كه نماز را باطل مي كند و به شش قسم آن نبايد اعتنا كرد و نه قسم ديگر آن صحيح است .





شكهاي باطل كننده



1174- شـكـهايي كه نماز را باطل مي كند از اين قرار است : اول شك در شماره ركعتهاي نماز دو ركعتي واجب , مثل نماز صبح و نماز مسافر.



ولي شك در شماره ركعتهاي نماز مستحب و نماز احتياط نماز را باطل نمي كند.



دوم شك در شماره ركعتهاي نماز سه ركعتي .



سوم آنكه در نماز چهار ركعتي شك كند كه يك ركعت خوانده يا بيشتر.



چهارم آنكه در نماز چهار ركعتي پيش از داخل شدن در سجده دوم شك كند كه دو ركعت خوانده يا بيشتر .



پنجم شك بين دو و پنج يا دو و بيشتر از پنج .



ششم شك بين سه و شش يا سه و بيشتر از شش .



هفتم شك بين چهار و شش يا چهار و بيشتر از شش , به تفصيلي كه خواهد آمد.



1175- اگر يكي از شكهاي باطل كننده براي انسان پيش آيد بهتر آن است به همين اندازه كه شك او پا بر جـا شـد , نـمـاز را به هم نزند , بلكه به قدري فكر كند كه صورت نماز به هم بخورد يا از پيدا شدن يقين يا گمان نااميد شود.





شكهايي كه نبايد به آنها اعتنا كرد



1176- شـكـهـايـي كه نبايد به آنها اعتنا كرد از اين قرار است : اول شك در چيزي كه محل بجا آوردن آن گذشته است , مثل آنكه در ركوع شك كند حمد را خوانده يا نه .



دوم شك بعد از سلام نماز.



سوم شك بعد از گذشتن وقت نماز.



چهارم شك كثير الشك يعني كسي كه زياد شك مي كند.



پـنجم شك امام در شماره ركعتهاي نماز , در صورتي كه ماموم شماره آنها را بداند و همچنين شك ماموم در صورتي كه امام شماره ركعتهاي نماز را بداند.



ششم شك در نمازهاي مستحبي و نماز احتياط.





شك در چيزي كه محل آن گذشته است



1177- اگر در بين نماز شك كند كه يكي از كارهاي واجب آن را انجام داده يا نه , مثلا شك كند كه حمد خوانده يا نه , چنانچه مشغول كاري باشد كه شرعا نبايد در صورتي كه آن كار قبلي را عمدا ترك كرده است مشغول اين كار شود مثلا در حال خواندن سوره شك كند حمد خوانده يا نه , نبايد به شك خود اعتنا كند , و در غير اين صورت بايد آنچه را كه در انجام آن شك كرده بجا آورد.



1178- اگـر در بين خواندن آيه شك كند كه آيه پيش را خوانده يا نه يا وقتي كه آخر آيه را مي خواند شك كند كه اول آن را خوانده يا نه , بايد به شك خود اعتنا نكند.



1179- اگر بعد از ركوع يا سجود شك كند كه كارهاي واجب آن مانند ذكر و آرام بودن بدن را انجام داده يا نه , بايد به شك خود اعتنا نكند.



1180- اگـر در حـالـي كـه بـه سجده مي رود شك كند كه ركوع كرده يا نه , يا شك كند كه بعد از ركوع ايستاده يا نه , بايد به شك خود اعتنا نكند.



1181- اگر در حال برخواستن شك كند كه سجده يا تشهد را بجا آورده يا نه , بايد به شك خود اعتنا نكند.



1182- كـسي كه نشسته يا خوابيده نماز مي خواند , اگر موقعي كه حمد يا تسبيحات مي خواند , شك كند كـه سـجـده يـا تـشـهـد را بجا آورد يا نه بايد به شك خود اعتنا نكند , و اگر پيش از آنكه مشغول حمد يا تسبيحات شود , شك كند كه سجده يا تشهد را بجا آورده يا نه , بايد بجا آورد.



1183- اگر شك كند كه يكي از ركنهاي نماز را بجا آورده يا نه , چنانچه مشغول كاري كه بعد از آن است نـشـده , بايد بجا آورد , مثلا اگر پيش از خواندن تشهد شك كند كه دو سجده را بجا آورده يا نه , بايد بجا آورد و چـنـانـچه بعد يادش بيايد كه آن ركن را بجا آورده , چون ركن زياد شده نمازش بنابر احتياط لازم باطل است .



1184- اگـر شـك كند عملي را كه ركن نيست بجا آورده يا نه , چنانچه مشغول كاري كه بعد از آن است نـشده , بايد آن را بجا آورد , مثلا اگر پيش از خواندن سوره شك كند كه حمد را خوانده يا نه , بايد حمد را بخواند و اگر بعد از انجام آن يادش بيايد كه آن را بجا آورده , چون ركن زياد نشده نمازش صحيح است .



1185- اگر شك كند كه ركني را بجا آورده يا نه مثلا مشغول تشهد است , اگر شك كند كه دو سجده را بـجـا آورده يـا نـه و بـه شـك خود اعتنا نكند و بعدا يادش بيايد كه آن ركن را بجا نياورده , در صورتي كه مـشغول ركن بعد نشده بايد آن را بجا آورد , و اگر مشغول ركن بعد شده نمازش بنابر احتياط لازم باطل اسـت , مثلا اگر پيش از ركوع ركعت بعد يادش بيايد كه دو سجده را بجا نياورده , بايد بجا آورد و اگر در ركوع يا بعد از آن يادش بيايد نمازش چنانكه گفته شد باطل است .



1186- اگـر شـك كند عملي را كه ركن نيست بجا آورده يا نه , چنانچه مشغول كاري كه بعد از آن است شده , بايد به شك خود اعتنا نكند , مثلا موقعي كه مشغول خواندن سوره است , اگر شك كند كه حمد را خـوانـده يـا نـه , بـايـد به شك خود اعتنا نكند و اگر بعد يادش بيايد كه آن را بجا نياورده , در صورتي كه مـشـغـول ركن بعد نشده , بايد بجا آورد و اگر مشغول ركن بعد شده نمازش صحيح است , بنابر اين اگر مثلا در قنوت يادش بيايد كه حمد را نخوانده بايد بخواند , و اگر در ركوع يادش بيايد نمازش صحيح است .



1187- اگـر شـك كـند كه سلام نماز را گفته يا نه , چنانچه مشغول به تعقيب نماز يا مشغول نماز ديگر شـده يـا بـه واسطه انجام كاري كه نماز را به هم مي زند , از حال نمازگزار بيرون رفته , بايد به شك خود اعتنا نكند و اگر پيش از اينها شك كند , بايد سلام را بگويد.



و اگر شك كند كه سلام را درست گفته يا نه به شك خود اعتنا نكند , در هر جايي كه باشد.





شك بعد از سلام



1188- اگـر بـعـد از سلام نماز شك كند كه نمازش صحيح بوده يا نه , مثلا شك كند ركوع كرده يا نه , يا بعد از سلام نماز چهار ركعتي شك كند كه چهار ركعت خوانده يا پنج ركعت , به شك خود اعتنا نكند , ولي اگر هر دو طرف شك او باطل باشد , مثلا بعد از سلام نماز چهار ركعتي شك كند كه سه ركعت خوانده يا پنج ركعت , نمازش باطل است .





شك بعد از وقت



1189- اگر بعد از گذشتن وقت نماز , شك كند كه نماز خوانده يا نه , يا گمان كند كه نخوانده , خواندن آن لازم نـيـست , ولي اگر پيش از گذشتن وقت شك كند كه نماز خوانده يا نه , اگر چه گمان كند كه خوانده است , بايد آن نماز را بخواند.



1190- اگر بعد از گذشتن وقت شك كند كه نماز را درست خوانده يا نه , به شك خود اعتنا نكند.



1191- اگر بعد از گذشتن وقت نماز ظهر و عصر بداند چهار ركعت نماز خوانده , ولي نداند به نيت ظهر خوانده يا به نيت عصر , بايد چهار ركعت نماز قضاء به نيت نمازي كه بر او واجب است بخواند.



1192- اگر بعد از گذشتن وقت نماز مغرب و عشا , بداند يك نماز خوانده , ولي نداند سه ركعتي خوانده يا چهار ركعتي , بايد قضاي نماز مغرب و عشا را بخواند.





كثير الشك ( كسي كه زياد شك مي كند )



1193- كـثير الشك كسي است كه زياد شك مي كند به اين معني كه بيش از كساني كه مانند او هستند از جـهت بودن يا نبودن اسباب اغتشاش حواس شك كند پس كسي كه موجب اغتشاش حواس ندارد و در هر سه نماز لا اقل يك مرتبه شك كند , چنين شخصي به شك خود اعتنا نكند.



1194- كـثـيـر الشك اگر در بجا آوردن چيزي از اجزاء نماز شك كند بايد بنا بگذارد كه آن را بجا آورده , مـثـلا اگر شك كند كه ركوع كرده يا نه , بايد بنا بگذارد كه ركوع كرده است و اگر در بجا آوردن چيزي شك كند كه نماز را باطل مي كند , مثل اينكه شك كند كه نماز صبح را دو ركعت خوانده يا سه ركعت بنا را بر صحت مي گذارد.



1195- كـسي كه در يك چيز نماز زياد شك مي كند به طوري كه زيادي شك از مختصات آن چيز حساب شود , چنانچه در چيزهاي ديگر نماز شك كند , بايد به دستور آن عمل نمايد , مثلا كسي كه زيادي شك او در ايـن است كه سجده كرده يا نه , اگر در بجا آوردن ركوع شك كند بايد به دستور آن رفتار نمايد , يعني اگر به سجده نرفته ركوع را بجا آورد و اگر به سجده رفته اعتنا نكند.



1196- كـسـي كه در نماز مخصوصي مثلا در نماز ظهر زياد شك مي كند , اگر در نماز ديگر مثلا در نماز عصر شك كند , بايد به دستور شك رفتار نمايد.



1197- كـسـي كـه فقط وقتي كه در جاي مخصوصي نماز مي خواند , زياد شك مي كند , اگر در غير آنجا نماز بخواند و شكي براي او پيش آيد , بايد به دستور شك عمل نمايد.



1198- اگـر انـسـان شك كند كه كثير الشك شده يا نه , بايد به دستور شك عمل نمايد , و كثير الشك تا وقتي يقين نكند كه به حال معمولي مردم برگشته بايد به شك خود اعتنا نكند.



1199- كسي كه زياد شك مي كند , اگر شك كند ركني را جا آورده يا نه , و اعتنا نكند بعد يادش بيايد كه آن را بـجـا نـيـاورده , چـنانچه مشغول ركن بعد نشده , بايد آن را بجا آورد , و اگر مشغول ركن بعد شده نمازش بنابر احتياط باطل است , مثلا اگر شك كند ركوع كرده يا نه , و اعتنا نكند , چنانچه پيش از سجده دوم يادش بيايد كه ركوع نكرده است , بايد برگردد و ركوع كند و اگر در سجده دوم يادش بيايد , نمازش بنابر احتياط باطل است .



1200- كسي كه زياد شك مي كند اگر شك كند چيزي را كه ركن نيست بجا آورده يا نه و اعتنا نكند و بعد يادش بيايد كه آن را بجا نياورده چنانچه از محل بجا آوردن آن نگذشته , بايد آن را بجا آورد و اگر از محل آن گـذشته نمازش صحيح است , مثلا اگر شك كند كه حمد خوانده يا نه و اعتنا نكند چنانچه در قنوت يادش بيايد كه حمد نخوانده بايد بخواند , و اگر در ركوع يادش بيايد , نمازش صحيح است .





شك امام و ماموم



1201- اگـر امام جماعت در شماره ركعتهاي نماز شك كند , مثلا شك كند كه سه ركعت خوانده يا چهار ركعت , چنانچه ماموم يقين يا گمان داشته باشد كه چهار ركعت خوانده و به امام بفهماند كه چهار ركعت خـوانـده است , امام بايد نماز را تمام كند و خواندن نماز احتياط لازم نيست و نيز اگر امام يقين يا گمان داشـتـه بـاشد كه چند ركعت خوانده است , و ماموم در شماره ركعتهاي نماز شك كند , بايد به شك خود اعتنا ننمايد.





شك در نماز مستحبي



1202- اگر در شماره ركعتهاي نماز مستحبي شك كند , چنانچه طرف بيشتر شك نماز را باطل مي كند , بـايـد بـنـا را بـر كمتر بگذارد مثلا اگر در نافله صبح شك كند كه دو ركعت خوانده يا سه ركعت , بايد بنا بگذارد كه دو ركعت خوانده است .



و اگـر طـرف بـيشتر شك نماز را باطل نمي كند , مثلا شك كند كه دو ركعت خوانده يا يك ركعت به هر طرف شك عمل كند , نمازش صحيح است .

1203- كم شدن ركن نافله را باطل مي كند , ولي زياد شدن ركن آن را باطل نمي كند.



پس اگر يكي از كارهاي نافله را فراموش كند و موقعي يادش بيايد كه مشغول ركن بعد از آن شده بايد آن كـار را انـجـام دهـد و دوبـاره آن ركـن را بـجا آورد , مثلا اگر در بين ركوع يادش بيايد كه سوره حمد را نخوانده بايد برگردد و حمد را بخواند و دوباره به ركوع رود.



1204- اگر در يكي از كارهاي نافله شك كند, خواه ركن باشد يا غير ركن , چنانچه محل آن نگذشته , بايد بجا آورد , و اگر محل آن گذشته به شك خود اعتنا نكند.



1205- اگـر در نـمـاز مستحبي دو ركعتي گمانش به سه ركعت يا بيشتر برود , بايد اعتنا نكند و نمازش صحيح است .



و اگـر گـمانش به دو ركعت يا كمتر برود , بايد بنابر احتياط واجب به همان گمان عمل كند , مثلا اگر گمانش به يك ركعت مي رود , بايد احتياطا يك ركعت ديگر بخواند.



1206- اگر در نماز نافله كاري كند كه براي آن در نماز واجب سجده سهو واجب مي شود , يا يك سجده را فراموش نمايد , لازم نيست بعد از نماز , سجده سهو يا قضاي سجده را بجا آورد.



1207- اگـر شك كند كه نماز مستحبي را خوانده يا نه , چنانچه آن نماز مثل نماز جعفر طيار وقت معين نـداشـته باشد بنا بگذارد كه نخوانده است و همچنين است اگر مثل نافله يوميه وقت معين داشته باشد و پيش از گذشتن وقت شك كند كه آن را بجا آورده يا نه .



ولي اگر بعد از گذشتن وقت شك كند كه خوانده است يا نه , به شك خود اعتنا نكند.





شكهاي صحيح



1208- در نه صورت اگر در شماره ركعتهاي نماز چهار ركعتي شك كند , بايد فكر نمايد پس اگر يقين يا گـمـان به يك طرف پيدا كرد , همان طرف را بگيرد و نماز را تمام كند و گرنه به دستورهايي كه گفته مـي شود عمل نمايد , و آن نه صورت از اين قرار است : اول آنكه بعد از داخل شدن در سجده دوم شك كند كه دو ركعت خوانده است يا سه ركعت , بايد بنا بگذارد كه سه ركعت خوانده است و يك ركعت ديگر بخواند و نماز را تمام كند و بعد از نماز بنابر احتياط واجب يك ركعت نماز احتياط ايستاده بجا آورد.



دوم شـك بين دو و چهار بعد از داخل شدن در سجده دوم كه بايد بنا بگذارد چهار ركعت خوانده و نماز را تمام كند و بعد از نماز دو ركعت نماز احتياط ايستاده بخواند.



سـوم شك بين دو و سه و چهار بعد از داخل شدن در سجده دوم كه بايد بنا را بر چهار بگذارد و بعد از نماز دو ركعت نماز احتياط ايستاده و بعد دو ركعت نشسته بجا آورد.



چـهـارم شك بين چهار و پنج بعد از داخل شدن در سجده دوم كه بايد بنا را بر چهار بگذارد و نماز را تمام كـنـد و بـعـد از نماز دو سجده سهو بجا آورد بعيد نيست كه اين حكم جاري شود در هر موردي كه طرف كـمتر شك چهار ركعت باشد مثل شك بين چهار و شش و همچنين بعيد نيست در هر موري كه شك كند بـيـن چـهار ركعت و كمتر از آن و زيادتر از آن پس از داخل شدن در سجده دوم , آنكه بتواند بنا را بر چهار بـگـذارد و وظـيفه هر دو شك را انجام دهد يعني نماز احتياط بخواند از جهت احتمال آنكه از چهار ركعت كمتر خوانده باشد و بعد دو سجده سهو بياورد از جهت احتمال آنكه بيش از چهار ركعت آورده باشد.



و در هـر صـورت اگـر بعد از سجده اول و پيش از داخل شدن در سجده دوم , يكي از چهار شك گذشته براي او پيش آيد , نمازش باطل است .



پنجم شك بين سه و چهار , كه در هر جاي نماز باشد , بايد بنا را بر چهار بگذارد و نماز را تمام كند و بعد از نماز يك ركعت نماز احتياط ايستاده يا دو ركعت نشسته بجا آورد.



ششم شك بين چهار و پنج در حال ايستادن , بايد بنشيند و تشهد بخواند و سلام نماز را بدهد و يك ركعت نماز احتياط ايستاده يا دو ركعت نشسته بجا آورد.



هـفـتـم شك بين سه و پنج در حال ايستادن , بايد بنشيند و تشهد بخواند و سلام نماز را بدهد و دو ركعت نماز احتياط ايستاده بجا آورد.



هـشـتـم شـك بين سه و چهار و پنج در حال ايستادن , بايد بنشيند و تشهد بخواند و بعد از سلام نماز , دو ركعت نماز احتياط ايستاده و بعد دو ركعت نشسته بجا آورد.



نـهـم شك بين پنج و شش در حال ايستادن , بايد بنشيند و تشهد بخواند و سلام نماز را بدهد و دو سجده سهو بجا آورد.



و نيز بنابر احتياط مستحب دو سجده سهو براي ايستادن بي جا در اين چهار صورت بجا آورد.



1209- اگـر يـكي از شكهاي صحيح براي انسان پيش آيد چنانچه وقت نماز تنگ باشد كه نتواند نماز را از سر گيرد نبايد نماز را بشكند و بايستي به دستوري كه گفته شد عمل نمايد.



بـلـكه اگر وقت نماز وسعت هم داشته باشد احتياط مستحب آن است كه نماز را نشكند و به دستوري كه گفته شد عمل نمايد.



1210- اگـر يكي از شكهايي كه نماز احتياط براي آنها واجب است در نماز پيش آيد , چنانچه انسان نماز را تـمام كند , احتياط مستحب آن است كه نماز احتياط را بخواند و بدون خواندن نماز احتياط , نماز را از سر نـگـيـرد , و اگـر پـيـش از انجام كاري كه نماز را باطل مي كند نماز را از سر بگيرد , نماز دومش هم بنابر احتياط باطل است , ولي اگر بعد از انجام كاري كه نماز را باطل مي كند , مشغول نماز شود , نماز دومش صحيح است .



1211- وقتي يكي از شكهاي باطل براي انسان پيش آيد , و بداند كه اگر به حالت بعدي منتقل شود براي او يقين يا گمان پيدا مي شود , در صورتي كه شك باطل او در دو ركعت اول نماز باشد , جايز نيست با حالت شك نماز را ادامه دهد , مثلا اگر در حال ايستادن شك كند كه يك ركعت خوانده يا بيشتر و بداند كه اگر بـه ركـوع رود بـه يـك طـرف يقين يا گمان پيدا مي كند جايز نيست با اين حال ركوع كند , و اما در بقيه شكهاي باطل ظاهرا مي تواند نماز را ادامه دهد تا يقين يا گمان براي او پيدا شود.



1212- اگـر اول گـمانش به يك طرف بيشتر باشد , بعد دو طرف در نظر او مساوي شود , بايد به دستور شك عمل نمايد.



و اگـر اول دو طـرف در نـظـر او مساوي باشد و به طرفي كه وظيفه او است بنا بگذارد , بعد گمانش به طرف ديگر برود , بايد همان طرف را بگيرد و نماز را تمام كند.



1213- كسي كه نمي داند گماش به يك طرف بيشتر است يا هر دو طرف در نظر او مساوي است , بايد به دستور شك عمل كند.



1214- اگر بعد از نماز بداند كه در بين نماز حال ترديدي داشته , كه مثلا دو ركعت خوانده يا سه ركعت , و بـنا را بر سه گذاشته , ولي نداند كه گمانش بخواندن سه ركعت بوده يا هر دو طرف در نظر او مساوي بوده , لازم نيست نماز احتياط را بخواند.



1215- اگـر بعد از ايستادن شك كند كه دو سجده را بجا آورده يا نه و در همان موقع يكي از شكهايي كه اگر بعد از تمام شدن دو سجده اتفاق بيفتد صحيح مي باشد براي او پيش آيد , مثلا شك كند كه دو ركعت خوانده يا سه ركعت , چنانچه به دستور آن شك عمل كند نمازش صحيح است , ولي اگر موقعي كه تشهد مي خواند يكي از آن شكها اتفاق بيفتد , چنانچه بر فرض علم به آنكه دو سجده را آورده بايد بنا مي گذاشت بر اينكه در ركعتي است كه تشهد ندارد , نمازش باطل است , همچون مثالي كه گذشت , و گرنه نمازش صحيح است , مثل اينكه شك كند دو ركعت خوانده يا چهار ركعت .



1216- اگـر پيش از آنكه مشغول تشهد شود يا پيش از ايستادن - در ركعتهايي كه تشهد ندارد - شك كند كـه يـك يـا دو سـجده را بجا آورده يا نه , و در همان موقع يكي از شكهايي كه بعد از تمام شدن دو سجده صحيح است , برايش پيش آيد نمازش باطل است .



1217- اگر موقعي كه ايستاده بين سه و چهار يا بين سه و چهار و پنج شك كند و يادش بيايد كه يك يا دو سجده از ركعت پيش را بجا نياورده نمازش باطل است .



1218- اگـر شك او از بين برود و شك ديگري برايش پيش آيد , مثلا اول شك كند كه دو ركعت خوانده يا سه ركعت , بعد شك كند كه سه ركعت خوانده يا چهار ركعت , بايد به دستور شك دوم عمل نمايد.



1219- اگـر بـعـد از نـمـاز شـك كند كه در حال نماز مثلا بين دو و چهار شك كرده يا بين سه و چهار , مـي تواند به دستور هر دو شك عمل كند و نيز مي تواند نماز را بشكند و پس از انجام كاري كه نماز را باطل مي كند آن را دوباره بخواند.



1220- اگـر بـعـد از نـمـاز بفهمد كه در حال نماز شكي براي او پيش آمده , ولي نداند از شكهاي باطل يا صـحـيـح بوده , و اگر از شكهاي صحيح بوده نداند كدام قسم آن بوده است , جايز است نماز را بهم زده و دوباره بخواند.



1221- كسي كه نشسته نماز مي خواند , اگر شكي كند كه بايد براي آن يك ركعت نماز احتياط ايستاده يا دو ركعت نشسته بخواند , بايد يك ركعت نشسته بجا آورد.



و اگر شكي كند كه بايد براي آن دو ركعت نماز احتياط ايستاده بخواند , بايد دو ركعت نشسته بجا آورد.



1222- كـسي كه ايستاده نماز مي خواند , اگر موقع خواندن نماز احتياط از ايستادن عاجز شود , بايد مثل كسي كه نماز را نشسته مي خواند كه حكم آن در مساله پيش گفته شد , نماز احتياط را بجا آورد.



1223- كـسـي كـه نـشسته نماز مي خواند , اگر موقع خواندن نماز احتياط بتواند بايستد , بايد به وظيفه كسي كه نماز را ايستاده مي خواند عمل كند.