کد مطلب:1586 شنبه 1 فروردين 1394 آمار بازدید:155

احكام جعاله


2226- جـعـاله آن است كه انسان قرار بگذارد در مقابل كاري كه براي او انجام مي دهند مالي بدهد , مثلا بـگويد هر كس گمشده مرا پيدا كند ده تومان به او مي دهم , و به كسي كه اين قرار را مي گذارد جاعل و به كسي كه كار را انجام مي دهد عامل مي گويند.



و ميان جعاله و اجاره از جهاتي فرق است از آن جمله اين است كه در اجاره بعد از خواندن صيغه , اجير بايد عـمـل را انجام دهد , و كسي هم كه او را اجير كرده اجرت را به او بدهكار مي شود , ولي در جعاله اگر چه عامل شخص معين باشد , مي تواند مشغول عمل نشود , و تا عمل را انجام ندهد جاعل بدهكار نمي شود.



2227- جـاعل بايد بالغ و عاقل باشد و از روي قصد و اختيار قرارداد كند و شرعا بتواند در مال خود تصرف نمايد , بنابر اين جعاله آدم سفيه - كسي كه مال خود را در كارهاي بيهوده مصرف مي كند - صحيح نيست و هم چنين جعاله مفلس در آن قسم از اموالش كه حق تصرف در آنها را ندارد صحيح نمي باشد.



2228- كـاري را كـه جاعل مي گويد براي او انجام دهند , بايد حرام يا بي فايده يا از واجباتي كه شرعا لازم اسـت مـجـانـا آورده شود نباشد , پس اگر بگويد هر كس شراب بخورد , يا در شب بدون مقصد عقلايي به جاي تاريكي برود يا نماز واجب خود را بخواند ده تومان به او مي دهم جعاله صحيح نيست .



2229- مـالي را كه قرار مي گذارند , لازم نيست با ذكر تمام خصوصيات معين شود , بلكه اگر به طوري نـزد عامل معلوم باشد , كه اقدام او براي انجام آن كار سفاهت محسوب نشود , كافي است , مثلا اگر جاعل بگويد , اين مال را هر مقداري بيش از ده تومان فروختي زيادي آن براي تو باشد , جعاله صحيح است , و هم چـنـين اگر بگويد , هر كس اسب مرا پيدا كند نصف او را به خودش مي دهم يا ده من گندم به او مي دهم جعاله نيز صحيح است .



2230- اگـر مزد كار كاملا مبهم باشد , مثلا جاعل بگويد , هر كس بچه مرا پيدا كند پولي به او مي دهم , و مـقـدار آن را معين نكند , چنانچه كسي آن عمل را انجام دهد , بايد مزد او را به مقداري كه كار او در نظر مردم ارزش دارد بدهد.



2231- اگـر عـامـل پـيش از قرارداد , كار را انجام داده باشد , يا بعد از قرار داد به قصد اين كه پول نگيرد انجام دهد , حقي به مزد گرفتن ندارد.



2232- پيش از آن كه عامل شروع به كار كند جاعل مي تواند جعاله را بهم بزند.



2233- بعد از آن كه عامل شروع به كار كرد , اگر جاعل بخواهد معامله را بهم بزند اشكال دارد.



2234- عـامـل مـي تواند عمل را ناتمام بگذارد , ولي اگر تمام نكردن عمل اسباب ضرر جاعل يا كسي كه عمل براي او انجام مي گيرد شود , بايد آن را تمام نمايد.



مـثلا اگر كسي بگويد هر كس چشم مرا عمل كند فلان مقدار به او مي دهم و دكتر جراحي شروع به عمل كـنـد , چنانچه طوري باشد كه اگر عمل را تمام نكند , چشم معيوب مي شود , بايد آن را تمام نمايد , و در صورتي كه ناتمام بگذارد , حقي بر جاعل ندارد.



2235- اگـر عامل كار را ناتمام بگذارد , چنانچه آن كار مثل پيدا كردن اسب است كه تا تمام نشود , براي جـاعل فايده ندارد عامل نمي تواند چيزي مطالبه كند و هم چنين است اگر جاعل مزد را براي تمام كردن عمل قرار بگذارد مثلا بگويد هر كس لباس مرا بدوزد , ده تومان به او مي دهم ولي اگر مقصودش اين باشد كه هر مقدار از عمل كه انجام گيرد , براي آن مقدار مزد بدهد.



جـاعـل بـايـد مزد مقداري را كه انجام شده به عامل بدهد , اگر چه احتياط اين است كه به طور مصالحه يكديگر را راضي نمايند.