کد مطلب:1588 شنبه 1 فروردين 1394 آمار بازدید:213

احكام مساقات و مغارسه


2246- اگـر انسان با كسي به اين قسم اتفاق ببندد , كه مثلا درختهاي ميوه اي را كه ميوه آن مال خود او اسـت , يا اختيار ميوه هاي آن با او است تا مدت معيني به آن كس واگذار كند كه تربيت نمايد و آب دهد و به مقداري كه قرار مي گذارند از ميوه آن بردارد , اين معامله را مساقات مي گويند.



2247- مـعامله مساقات در درختهايي كه ميوه نمي دهد , در صورتي كه حاصل ديگري داشته باشد , مثل برگ و گل كه داراي ماليت قابل توجهي باشد - مانند درخت حنا كه از برگ آن استفاده مي كنند - صحيح است .



2248- در مـعـامـلـه مـساقات لازم نيست صيغه بخوانند بلكه اگر صاحب درخت به قصد مساقات آن را واگذار كند و كسي كه كار مي كند به همين قصد مشغول كار شود , معامله صحيح است .



2249- مـالـك و كـسـي كـه تربيت درخت ها را به عهده مي گيرد , بايد بالغ و عاقل باشند و كسي آنها را مجبور نكرده باشد , و نيز بايد سفيه نباشند يعني مال خود را در كارهاي بيهوده مصرف نكنند , و هم چنين مالك نبايد مفلس باشد ولي اگر باغبان مفلس باشد در صورتي كه مساقات مستلزم تصرف او در اموالي كه از تصرف در آنها منع شده نباشد , اشكال ندارد.



2250- مـدت مـساقات بايد معلوم باشد , و بايد مدت به قدري باشد كه در آن مدت به دست آمدن حاصل مـمكن باشد , و اگر اول آن را معين كنند و آخر آن را موقعي قرار دهند كه حاصل به دست مي آيد صحيح است .



2251- بـايـد سـهـم هر كدام نصف يا ثلث حاصل و مانند اينها باشد و اگر قرار بگذارند كه مثلا صد من از ميوه ها مال مالك و بقيه مال كسي باشد كه كار مي كند معامله باطل است .



2252- لازم نيست قرار معامله مساقات را پيش از ظاهر شدن حاصل بگذارند , بلكه اگر بعد از ظاهر شدن هم بگذارند , چنانچه كاري مانده باشد كه براي زيادي حاصل يا بهتر شدن آن يا سالم ماندنش از آفات لازم باشد , معامله صحيح است ولي اگر اين چنين كاري باقي نمانده باشد , هر چند كاري كه مانند آبياري كه براي تربيت درخت لازم است يا چيدن ميوه يا نگهداري از آن باقي مانده باشد , صحت معامله محل اشكال است .



2253- معامله مساقات در بوته خربزه و خيار و مانند اينها بنابر اظهر صحيح است .



2254- درختي كه از آب باران يا رطوبت زمين استفاده مي كند و به آبياري احتياج ندارد , اگر به كارهاي ديگر مانند آنچه در مساله ( 2252 ) گذشت محتاج باشد , معامله مساقات در آن صحيح است .



2255- دو نـفـري كـه مـسـاقات كرده اند , با رضايت يكديگر مي توانند معامله را بهم بزنند , و نيز اگر در ضـمـن قـرارداد مساقات شرط كنند كه هر دو يا يكي از آنان حق بهم زدن معامله را داشته باشند , مطابق قـراري كـه گذاشته اند بهم زدن معامله اشكال ندارد , و اگر در ضمن معامله مساقات شرطي كنند و آن شرط عملي نشود , كسي كه براي نفع او شرط كرده اند , مي تواند معامله را بهم بزند.



2256- اگر مالك بميرد , معامله مساقات به هم نمي خورد و ورثه اش به جاي او هستند.



2257- اگر كسي كه تربيت درختها به او واگذار شده بميرد , چنانچه در عقد , قيد و شرط نكرده باشند كه خودش آنها را تربيت كند , ورثه اش به جاي او هستند و چنانچه خودشان عمل را انجام ندهند و اجير هم نگيرند حاكم شرع از مال ميت اجير مي گيرد , و حاصل را بين ورثه ميت و مالك قسمت مي كند و اگر در معامله قيد كرده باشند كه خود او درختها را تربيت نمايد , با مردن او معامله بهم مي خورد.



2258- اگـر شـرط كـند كه تمام حاصل براي مالك باشد , مساقات باطل است , ولي در عين حال حاصل مال مالك مي باشد , و كسي كه كار مي كند نمي تواند مطالبه اجرت نمايد , ولي اگر باطل بودن مساقات به جـهـت ديگر باشد , مالك بايد مزد آبياري و كارهاي ديگر را به مقدار معمول به كسي كه درختها را تربيت كـرده بـدهـد , ولـي اگر مقدار معمول بيشتر از مقدار قرارداد باشد , و او از آن اطلاع داشته باشد , دادن زيادي لازم نيست .



2259- مـغـارسه آن است كه زمين را به ديگري واگذار كند كه در آن درخت بكارد , و آنچه عمل مي آيد مـال هر دو باشد , و اين معامله بنابر اظهر صحيح است هر چند احتياط در ترك آن است ولي براي رسيدن به نتيجه آن مي توان معامله اي انجام داد كه بي اشكال صحيح است , مثلا دو طرف به اين نحو با هم صلح و سـازش كـنـند , يا اين كه در نهالها با هم شريك شوند , سپس باغبان خود را به مالك زمين براي كاشتن و تربيت و آبياري سهم او در مدت زماني معين به نصف منافع زمين اجاره دهد.