کد مطلب:224253 شنبه 1 فروردين 1394 آمار بازدید:89

حوزه علميه مشهد مقدس رضوي
از عصر مأمون تا زمان گوهرشاد كه مسجد و قبه و بارگاه ساخته شده، دانشمندان و علماء بزرگ در بارگاه امام هشتم توطن مي جستند تا از بركات ولايت و علوم امامت و الطاف خفيه آن حضرت بهره مند گردند مخصوصا سادات علوي كه از عصر مأمون دعوت به خراسان شدند در اين منطقه تكثير يافته و به مقام شامخ سيادت و اعلميت رسيدند و تا عصر سلاجقه كه نظاميه بغداد تشكيل شد و مركز علم در ايران، بيشتر در مشهد و اصفهان بوده و تا ساختمان مسجد گوهرشاد و بارگاه و آستان قدس رضوي توسعه بنيادي يافت. مركز علم و دانش و تحقيق شد كه مانند طبسي و طبرسي ها در آن جا سكني گرفتند و بزرگاني از علماء و محققين و ادباء و شعراء و طبقه فاضله كشور ايران و مخصوصا



[ صفحه 333]



مرتاضيين و سالكين راه حق و حقيقت براي استيعناء از نور ولايت پيرامون مرقد مطهر امام رضا (ع) پروانه وار طواف مي نمودند و مؤلفين بزرگ و مصنفين و بزرگان علوم اسلامي در آن نقطه كه افاضات علمي مي شد تجمع نموده و حوزه علميه مرتب روز افزون قوت گرفت تا عصر صفوي كه محققين علماء عراق و شامات و جبال لبنان و صور و صيداء و حتي مكه و مدينه براي تكميل معلومات خود در خراسان نزول اجلال مي نمودند و از كتب موجود خطي كه بيشتر در اين مشهد منور نگاشته شده مي توان به گسترش حوزه علميه ايران در مشهد مقدس آگاهي بيشتري يافت.

با توجهي كه شاه عباس به عمران و آبادي استان قدس نشان داد و مخصوصا پياده از اصفهان تا مشهد رفت و مانند شيخ بهائي و ميرداماد بر بسياري از بزرگان علماء عصر چنانچه در كتب رجال نوشته شده، به اقتضاي علماء در مشهد آمد و رفت داشته و توطن مي نمودند و به كارهاي علمي مي پرداختند.

يكي ديگر از عوامل آن كه تا عصر حاضر ادامه دارد كتابخانه جامع آستان قدس رضوي است كه از همه ي اين علماء اعصار گذشته از قرن سوم تا عصر حاضر مهبط نزول دانشمندان بزرگ داخلي و خارجي گشته، دانش پژوهان از اطراف دنيا براي تحقيق و تكامل دانش و بينش خود به اين نقطه رهسپار گشته و حتي دانشمندان كشورهاي خارجي براي استنباط و اجتهاد در دانش و بينش خود به استان قدس رضوي مسافرت نموده و از الطاف خفيه امام و افاضات اشراقيه و كتب متمركز در اين ساحت مقدس بهره مند گشته اند و توجه زوار و مخصوصا دانشمندان و دانشجويان و مؤلفين و مصنفين براي تكميل تألفات و كتب خود و بهره مند شدن از معنويات بيشتري از اطراف كشور و ممالك اسلامي به اين سوي آمده اند - و آثار خود را در آنجا نگاشته و ممهور نموده اند. اكنون كه آغاز قرن پانزدهم هجري است در كتابخانه عظيم آستان قدس رضوي كتب و رسائل بي شماري ديده مي شود كه در (مثلا) هزارمين سال شيخ طوسي يا مولوي و طبرسي و غيره در آن نقطه تشكيل شده و همه دانشمندان جهان شركت نموده اند و اثري به جا گذاشته اند كه نگارنده از نزديك شريك و شاهد آن مجامع بوده است. حوزه علميه مشهد مقدس رضوي در مشرق ايران نمايشگر آثار درخشان شيعه اماميه و نماينده قدرت علمي و فقهي و فلسفي و رياضي و تاريخي و اجتماعي و فرهنگي است از فهرست كتب آن و دائرةالمعارف رجال اسلام مي توان بدان پي برد. ناگفته نگذريم كه از مزاياي تشيع اين است هر كجا مانند نجف و كربلا و مشهد و سامرا و قم و اصفهان و شيراز، امام زاده اي بوده است در همان جا قبه و بارگاه عظيمي يا مدرسه و مسجد و كتابخانه ايجاد و تشكيل يافته و بيشتر آنان هم، موسوي و رضوي هستند. و سفره علم و دانش و فضيلت و تقوي گسترده شده و براي عموم علاقمندان آزاد و مورد استفاده بوده و هست و خواه ناخواه بوده و فرهنگ تشيع و افاضات اشراقي ائمه ي معصومين كه همه از باب مدينه علم علوي سرچشمه گرفته، جهاني گسترده از دانش و بينش و معارف و كتب بيشماري در اختيار علاقمندان به علوم اسلامي نهاده اند باشد تا در حقيقت معارف و فرهنگ تشيع جهاني شود و مردم بشناسند علم و دانش و عالم و دانشمندان شيعه را.



[ صفحه 334]



لازم به تذكر است شاه عباس خدمات شاياني براي ترويج روحانيت و اسلام نمود از آن جمله شبي به مدرسه اي كه در چهار سوق اول بازار اصفهان است رفت، ديد چراغ ها خاموش اند و اثري از طلاب و مطالعه درس نيست.

فرداي آن روز به جناب شيخ بهائي گفت، ديشب به مدرسه رفتم اثري از كوشش و تحصيل طلاب نديدم چه بايد كرد كه بازار علم رونق گيرد شيخ فرمود، اگر به عرض من توجه بفرمائيد حوزه علميه گسترش و رونقي خواهد يافت، فردا براي تدريس به مدرسه مي روم، جناب شاه هم تشريف بياورند، و در حين خروج من بر الاغي سوار خواهم شد شاه هم پياده در ركاب ما تشويق فرماييد. شاه عباس فرداي آن روز به مدرسه چهار سوق بازار رفت و چون درس تمام شد شيخ از در مدرسه سوار الاغي شد و شاه عباس پياده در ركاب شيخ تا اول ميدان شاه آمد، انبوه جمعيت كه اين علاقه شاه عباس را به مقام روحانيت ديدند، مشتاق تحصيل در مدارس شدند و به فاصله كوتاهي شاه باز از همان مدرسه ديدن كرد ديد كه تمام حجرات روشن و طلاب مشغول تحصيل هستند، شيخ بهائي به عرض رسانيد كه اين رونق بازار روحانيت و گسترش حوزه ي علميه در اثر تشويقي بود كه مقام سلطنت از مقام روحانيت نمود [1] .



[ صفحه 335]




[1] كتاب زندگي شاه عباس نوشته رشيد ياسمي از انتشارات دانشگاه تهران و كتاب زندگي شيخ بهائي نوشته سعيد نفيسي از انتشارات اميركبير.