کد مطلب:276870 شنبه 1 فروردين 1394 آمار بازدید:73

موالي در منطق اهل بيت
از مجموع جرياناتي كه درباره ي سياست نارواي تبعيض نژادي و تفاوت ميان عرب و غيرعرب در دوران زمامداري خلفاء (ثلاثه) يادآور شديم، و هم چنين با توجه به تداوم اين سياست در نظام دولتهاي جبار و ستمگر اموي و عباسي كه عنوان «موالي» را دليل بر پستي و زبوني مسلمانان غيرعرب مي دانستند، و نيز با توجه به اين حقيقت كه پيشوايان معصوم عليهم السلام پيوسته با اين طرز تفكر و روش ناپسند مخالفت نموده و همواره متعرض شرح و تفسير كلمه ي «موالي» گرديده و آن را از روي عدالت و جهان بيني تفسير فرموده اند، چنين فهميده مي شود كه مراد و مقصود اهل بيت عليهم السلام از كلمه ي «موالي» شيعيان و پيروان راستين مكتب وحي و بخصوص ايرانيان پاكدل و طرفداران خاندان رسالت بوده است.

دليل اين مدعا روايات چندي است كه در زمينه ي تفسير كلمه ي موالي از زبان درربار ائمه ي معصومين عليهم السلام وارد شده و در هر فرصت مناسبي به توضيح و تشريح اين كلمه پرداخته اند كه به چند نمونه از آنها اشاره مي كنيم.



[ صفحه 142]



اينك چند نمونه:

1- در حديثي از امام باقر عليه السلام كه در زمينه ي معرفي شيعه روايت شده چنين آمده است:

«نحن العرب و شيعتنا منا و سائر الناس همج أو هبج» [1] .

عرب ما هستيم، و شيعيان ما نيز از ما هستند و ساير مردم همچون علفهاي بي ارزش مي باشند.

2- در روايت ديگري كه در تفسير كلمه ي مولي از آن حضرت نقل شده چنين آمده است:

عن محمد بن مسلم، قال: سمعت أباجعفر عليه السلام يقول: من ولد في الاسلام فهو عربي و من دخل فيه طوعا أفضل ممن دخل فيه كرها، و المولي، هو الذي يؤخذ أسيرا من أرضه و يسلم، فذلك المولي». [2] .

محمد بن مسلم مي گويد: از امام باقر عليه السلام شنيدم كه مي فرمود: كسي كه در اسلام متولد شده باشد، عربي است، و آنكس كه با ميل و رغبت آن را پذيرفته و در آن وارد شود، از كسي كه از روي ترس و اجبار آن را بپذيرد بهتر است، و «مولي» آن كسي است كه او را در سرزمينش به اسارت بگيرند و مسلمان شود، چنين كسي را «مولي» مي گويند.

3- مرحوم شيخ صدوق عليه الرحمه، درباره ي معناي كلمه ي «مولي» روايتي را از امام صادق عليه السلام بدينصورت نقل نموده است:

مردي به امام صادق عليه السلام عرض كرد: «ان الناس يقولون من لم يكن عربيا صلبا و مولي صريحا فهو سفلي»؛ مردم مي گويند: هر كس عربي خالص يا مولاي خالص نباشد (يعني وابسته به يك عرب نباشد) او پست است.

امام عليه السلام فرمود: مولاي خالص يعني چه؟

آن مرد در پاسخ گفت: يعني كسي كه پدر و مادرش هر دو قبلا برده بود و بعدا آزاد شده اند.

امام عليه السلام فرمود چرا چنين مي گويند؟ و مولاي خالص چه مزيت و امتيازي دارد؟!!



[ صفحه 143]



مرد گفت: براي گفته ي رسول الله صلي الله عليه و اله كه فرموده است: «مولي» و آزادشده ي هر قومي از خود آنهاست «مولي القوم من أنفسهم» پس كسي صاحب فضيلت است كه يا عربي خالص باشد، و يا مولاي خالص باشد كه ملحق به عربي است!!

امام صادق عليه السلام فرمود: سبحان الله: آيا بتو نرسيده است و يا نشنيده اي كه پيغمبر اسلام صلي الله عليه و اله فرمود: منم مولاي هر كس كه مولي ندارد و منم مولاي هر مسلماني از عرب و عجم. آيا كسي كه پيغمبر ولي و مولاي او باشد و او به رسول خدا صلي الله عليه و اله وابسته باشد از پيغمبر نيست؟ و از خود رسول خدا صلي الله عليه و اله محسوب نمي شود؟ آنگاه حضرت فرمود: كدام شريفترند آيا آنكس كه از پيغمبر و ملحق به پيغمبر و وابسته ي به رسول خدا صلي الله عليه و اله است شريفتر است يا آن كس كه وابسته به يك عرب جلف است كه بر پشت پاشنه ي پاي خود مي شاشد؟ سپس فرمود: آنكه از روي ميل و رغبت و دلخواه خود، مسلمان شد، بسي بهتر و شريفتر است از آنكه از روي ترس مسلمان شده است، اين اعراب منافق، از روي ترس مسلمان شدند، ولي «موالي» يعني: ايرانيان، با ميل و رغبت و بدلخواه خود مسلمان شدند. [3] .

4- در روايتي كه از امام موسي بن جعفر عليه السلام رسيده، چنين آمده است:

«ألناس ثلاثة، عربي، و مولي، و علج، فأما العرب فنحن، و اما مولي، فمن والانا و أما العلج فمن تبرأ منا و ناصبنا» [4] .

مردم سه دسته اند، عرب، و موالي، و علج، اما عرب ما هستيم، و اما موالي دوستان و پيروان ما و شيعيان ما هستند و اما «علج» كساني هستند كه از ما بيزارند و با ما سخت در عداوتند.

5- مرحوم علامه مجلسي - اعلي الله مقامه- در كتاب نفيس «بحارالانوار» در باب نهم «باب اصناف الناس في الايمان» پس از ذكر آيات و رواياتي چند كه در بيان مدح موالي، و فضيلت عجم آورده است مي فرمايد:

«بيان: ألموالي المعتقون و أبنائهم و من لحق بقبيلة و ليس منهم...»

«موالي آزادشدگان و فرزندان آنها و كساني هستند كه وابسته به يك قبيله ي



[ صفحه 144]



عربي بوده و از آنها نباشند، و گويا مقصود و منظور روايات از «موالي» «عجم» و ايرانيانند. زيرا «ايرانيان» اعراب بر پدرانشان غالب آمدند و فاتح ايران شدند، و گويا اعراب با غالب آمدن بر ايرانيان آنان را آزاد ساخته اند، يا اينكه چون ايرانيان مسلمان شدند و ايمان آوردند از اين لحاظ به پيشوايان مذهبي خود وابسته شدند. و موالي عرب بشمار آمدند. [5] .

از مجموع رواياتي كه تا بدينجا نقل نموديم، همچنين از بيان امام صادق عليه السلام و تجزيه و تحليلي كه آن حضرت درباره ي «موالي» فرموده است، و نيز از بيانات مرحوم علامه ي مجلسي رحمه الله كه در رابطه با همين موضوع آمده است، چنين به نظر مي رسد: كه چون بيشتر (مسلمانان غيرعرب) ايراني بوده، و ايرانيان بيش از ديگران به حقيقت و روح اسلام توجه داشته و پيوسته از طرفداران سر سخت خاندان وحي و رسالت بوده اند و همواره از آن خانواده دفاع مي نموده اند، از اينرو مراد از كلمه ي «موالي» در اصطلاحات أئمه ي معصومين عليهم السلام «ايرانيان» و شيعيان و پيروان راستين مكتب ولايت بوده است.

با تحقيقي كه پيروان كلمه ي (مولي و موالي) بعمل آمد، جاي شك باقي نمي ماند كه در هرجا كلمه ي مولي يا موالي، در لسان ائمه ي معصومين عليهم السلام بكار رفته است مقصود آنان از اين دو كلمه ايرانيان، و بخصوص شيعيانشان بوده است.



[ صفحه 145]




[1] بحارالانوار ج 67، ص 176، ص 179.

[2] بحارالانوار، ج 67، ص 176 و ص 179.

[3] بحارالانوار ج 67، ص 169-168 و معاني الاخبار ص 385 حديث 78.

[4] بحارالانوار ج 67، ص 180.

[5] بحارالانوار ج 67، ص 174.