کد مطلب:276911 شنبه 1 فروردين 1394 آمار بازدید:76

گفتار علامه دهخدا درباره زوراء
مرحوم علامه ي دهخدا، دانشمند، محقق، و نويسنده، در كتاب لغتنامه، به نقل از چندين كتاب معتبر لغت و جغرافي كه نام آنها را نيز در كتاب خود آورده است درباره ي «زوراء» چنين مي نويسد:

«زوراء، بغداد را گويند. بعضي گويند: زوراء، بغداد است. لأن ابوابها الداخله جعلت مزورة عن الخارجة. زوراء، شهر بغداد است. زوراء، نام بغداد است، از بهر آنكه در جانب قبلي، وضع آن زواري، يعني: انحرافي است. شهر زوراء، به بغداد، در جانب شرقي و به علت كج بودن قبله ي آن، اين نام را بدو داده اند. زوراء موضعي است به مدينه نزديك مسجد و نام بازاري است در مدينه، و خانه اي است عثمان بن عفان را. زوراء نام چند زمين است» [1] .

در اين مورد، دو شاهد ديگر نيز در دست داريم كه علاوه بر دلائل گذشته ثابت مي كند كه «زوراء» همان بغداد است. يكي از آنها اشعار مفصلي است كه مرحوم علي بن يونس عاملي بياضي، متوفاي سال 877 هجري قمري در مورد ميلاد، و تاريخ و شهادت، و محل دفن يكايك ائمه ي معصومين عليهم السلام نقل نموده است و ديگري اشعار منسوب به شيخ بهاءالدين عاملي، متوفاي سال 1031 هجري قمري است كه در مدح و منقبت حضرت موسي بن جعفر (صلوات الله عليهما و علي آبائهما الطاهرين) سروده است.

اشعاري كه مرحوم علامه ي بياضي درباره ي محل ولادت و تاريخ شهادت و محل دفن دو امام معصوم حضرت موسي بن جعفر و امام جواد عليهم السلام نقل نموده چنين است:



و مولد الكاظم بالأبواء

ثامن و عشرين علي استواء



و مائة من قبلها هجرية

ثالث ثلاثين بها المنية





[ صفحه 233]





و قبره بجانب «الزوراء»

من أرض بغداد بلا مراء



و مولد الجواد بعد المائة

لخامس التسعين في الرواية



ميلاده بأفضل البقاع

مدينة الرسول خير داع



و القبض عشرين و مائتين

و القبر في «الزوراء» بغير مين [2] .



و اشعاري كه مرحوم شيخ بهاء -عليه الرحمه- در مدح و منقبت دو امام معصوم حضرت موسي بن جعفر و امام محمد جواد (صلوات الله عليهما و علي آبائهما الطاهرين) سروده، و خطاب به كسي كه اراده سفر به بغداد دارد نموده چنين است:



ألا يا قاصد «الزوراء» عرج

علي الغربي من تلك المغاني



و نعليك اخلعن و اسجد خضوعا

اذا لاحت لديك القبتان



فتحتهما لعمرك نار موسي

و نور محمد متقارنان [3] .



از اين اشعار به خوبي معلوم مي شود كه بدون شك «زوراء» نام بغداد است و بيشتر از اين هم نياز به دليل ندارد.


[1] لغت نامه ي دهخدا، ماده ي «زوراء».

[2] الصراة المستقيم، ج 2 ص 217-215.

[3] منتهي الآمال، حالات موسي بن جعفر عليهم السلام.