کد مطلب:282595 شنبه 1 فروردين 1394 آمار بازدید:139

سابقه تأليف كتاب در موضوع غيبت
واقعه غيبت امام قائم عليه السلام سالها پيش از وقوع از زبان ائمه اطهار به اصحاب گوشزد شده بود، و براي آنان رويدادي ناشناخته و حادثه اي غير منتظره نبود. آنان هم براي ابلاغ اين حادثه استثنايي و نادر الوقوع به آيندگان، و بحثهايي كه در اطراف آن پيش مي آيد و جواب اشكالهايي كه به ذهن مي گذرد



[ صفحه 27]



كتابهايي با نام مشترك كتاب الغيبه يا الغيبه تاليف كردند، بطوري كه ما هم اكنون در ماخذ كهن به نام كتابهايي در اين زمينه بر مي خوريم كه اصحاب حضرت موسي بن جعفر و امام رضا عليهما السلام نوشته و از اين پيش آمد خبر داده اند. [1] بنابر اين از يكصد سال پيشتر نه تنها وقوع غيبت امام دوازدهم پيش گويي شده، بلكه تاليفاتي مستقل به نام كتاب الغيبه نيز تحرير شده بود، كه بعد از فرا رسيدن زمانش عينا به وقوع پيوست و آن پيش گوييها با رويدادهاي خارجي مطابق شد، و صحت احاديث رسيده از اهل بيت رسول (ص) درباره غيبت مهدي موعود (ع) به اثبات رسيد. هر چند اين كتب براي ما بر جا نمانده، ولي در دسترس دو مولف مورد بحث ما بوده، كه گاه بعضي از آنها را نام مي برند، چنان كه شيخ طوسي در كتاب رجال و فهرست خود برخي از اين كتب را ذكر مي كند. از جمله اين كتابها كه مولفين آنها از اصحاب ائمه بوده اند و سالها پيش از غيبت نوشته شده، چند كتاب معتبر را كه مورد استفاده علماي قرن چهارم و پنجم قرار گرفته نام مي بريم: كتاب الملاحم تاليف علي بن مهزيار اهوازي از اصحاب جواد الائمه (ع). كتاب ديگري به نام كتاب القائم نيز داشته كه هر دو درباره غيبت و ظهور حضرت مهدي (ع) است. المشيخه تاليف حسن بن محبوب سراد (م 224) در موضوع غيبت.



[ صفحه 28]



الغيبه تاليف فضل بن شاذان نيشابوري (م 260) كه از علماي معروف اماميه و مورد تكريم امام يازدهم بوده است. [2] وجود اين كتب كه حاوي اخبار رسيده درباره غيبت است اهميت وقطعيت موضوع را مي رساند. بخصوص كه برادران اهل سنت نيز در اصل وجود مهدي موعود با ما همداستانند و بسياري از خصوصياتش را هم نقل كرده اند. [3] در اين باب كتاب المهدي تاليف مرحوم آيت الله سيد صدرالدين صدر نيكو مرجع و ناقل احاديث از ماخذ علماي سني است، و كتاب منتخب الاثر في الامام الثاني عشر تاليف آيت الله صافي گلپايگاني اخبار محدثين شيعه و سني هر دو را در بردارد. در برخي از اين كتابها كما بيش توقيعات صادره از ناحيه امام غايب نقل شده، اما تا آنجا كه نويسنده بررسي كرده از تاليفات كهن و نزديك به رمان غيبت كه بخشي مستقل و كامل به توقيعات اختصاص داده، يكي كمال الدين و ديگري كتاب الغيبه طوسي است كه چاپ شده، و بدين جهت نويسنده نيز اين دو اثر قديمي و موثق را ماخذ و مرجع اصلي خود در نقل توقيعات قرار داد. اما توقيعاتي كه در پايان كتاب الاحتجاج طبرسي آمده در دو ماخذ ما نيز هست. البته از كتاب اصول كافي (باب الحجه) كه



[ صفحه 29]



قدمت بيشتري دارد نيز در جاي خود بهره گرفته توقيعات را نقل كرده ايم. [4] .


[1] براي ملاحظه مشخصات كامل هشت كتاب كه اصحاب حضرت موسي بن جعفر و علي بن موسي و امام حسن عسكري عليهم السلام نوشته اند - و بعضي را شيخ طوسي ذكر كرده - رجوع شود به: سخني چند در غيبت امام زمان عليه السلام، 39 - 40.

[2] تاريخ سياسي غيبت امام دوازدهم (عج)، 22 - 23.

[3] براي اطلاع از مشخصات كتابهاي عربي و فارسي كه تا كنون درباره حضرت صاحب الزمان (ع) نوشته شده رجوع شود به: كتابنامه امام مهدي (ع) در معرفي 355 كتاب و رساله پيرامون حضرت بقيه الله (عج). و الذريعه الي تصانيف الشيعه، 78:16 به بعد كه كتابهاي نوشته شده درباره غيبت را دارد.

[4] ناگفته نماند از كتب متقدمين اصول كافي با آن كه تاليفش در زمان غيبت صغري و قبل از سال 329 مي باشد، توقيعات منقول در آن كمتر از دو كتاب مرجع ماست، بعلاوه توقيعات را تقطيع كرده و در فصل مناسب خود آورده. اما كتاب الغيبه تاليف محمد بن ابراهيم النعماني و تحف العقول ابن شعبه الحراني كه هر دو در قرن چهارم تدوين شده فاقد توقيعات است.