کد مطلب:369830 شنبه 14 اسفند 1395 آمار بازدید:249

هدف غايي‌
 هدف غايي تربيت از ديدگاه امام سجاد (ع) چيزي جز «قرب الهي» نيست. در سراسر صحيفه، توجه به خداوند موج مي‌زند. امام عليه‌السلام نظام تربيت را در قالب دعا و گفت و گو با خدا سامان مي‌دهد و بر آن است كه ساحت زندگي بشر را با نام و ياد خدا و درخواست قرب و نزديكي به او زينت بخشد. اصولا لفظ دعا، خود تربيت كننده و جهت دهنده است. دعا به خودي خود موجب طهارت روح مي‌گردد و راه را به سوي رفتن به فراترها آسان و ميسر مي‌سازد. امام (ع) در دعاهاي مختلف از خداوند درخواست نزديكي به او را دارد و كساني را كه به تقرب او دست مي‌يازند، برنده ميدان مي‌داند: «يا من تنقطع دون رؤيته الابصار، صل علي محمد و آله و ادننا الي قربك» (دعاي 4/5)؛ اي آن كه چشم‌ها از ديدن او بازمي‌مانند، بر محمد و آل محمد درود فرست و ما را به قرب خود نزديك فرما. «و من تقربه اليك يغنم» (همان / 9)؛ هر كه را به سوي خود نزديك گرداني، غنيمت و سود مي‌برد. و به راستي كه اين سود و غنيمت چيزي جز سعادت، نيك بختي و هدف نهايي تربيت انساني نيست. و اين هدف دست يافتني است زيرا هر كس به قصد نزديكي به خداوند به ريسمان او درآويزد، به او نزديك مي‌گردد: «القريب الي من حاول قربك» (دعا 21/45)؛ تو به كسي كه قصد تقرب تو كند، نزديكي. اين جاست كه قصد قربت در همه‌ي عرصه‌هاي زندگي براي رسيدن به هدف نهايي تعليم و تربيت ضروري مي‌نمايد و كوشش در اين راه وظيفه‌ي متربي است: «و اذقني طعم الاجتهاد فيما يزلف لديك و عندك» (دعاي 125/47)؛ و مزه كوشش در آن چه به تو نزديك مي‌گرداند به من بچشان. بر اين اساس، تمام اهداف واسطه‌اي نيز كه ناظر بر شؤون مختلف آدمي است، بايد به هدف نهايي بيانجامد وگرنه بي‌حاصل و بي‌نتيجه خواهد ماند. اين كوشش و تلاش براي رسيدن به لقاي پروردگار بايد شوق انگيز و مشتاقانه باشد: «و شوقني لقاءك» (همان / 126)؛ مرا براي ديدارت مشتاق ساز. و رغبت و درخواست و هدف متربي بايد تنها شوق ديدار او باشد: «و اجعل فيما عندك رغبتي شوقا الي لقاءك» (دعاي 4/54)؛ و رغبت و خواسته‌ام را در آن چه در نزد تو است، شوق ديدار خويش قرار ده. قرب الهي به عنوان هدف برتر و نهايي تربيت در عرصه‌ي زندگي دنيا، آن چنان اهميت مي‌يابد كه از ديدگاه امام سجاد (ع)، آرامشگاه بشري است: «و اجعل عندك مقيلا آوي اليه مطمئنا و مثابة اتبوءها و اقرعينا» (دعاي 129/47)؛ براي من نزد خود آرامشگاهي كه در آن آرامش گيرم و جايگاهي كه در آن جاي گزينم و چشمم را روشن سازم (و شاد گردم)، قرار ده. اين آرامشگاه و جايگاه شادي آفرين، وقتي حاصل خواهد شد كه متربي از همه چيز حتي مال و دارايي دنيا قصد قربت كند و آن را وسيله‌ي رسيدن به جوار رحمت الهي و پيوستن به قرب او گرداند: «و اجعل ما خولتني من حطامها و عجلت لي من متاعها بلغة الي جوارك و وصلة الي قربك و ذريعه الي جنتك» (دعاي 6/30)؛ آن چه از مال و دارايي دنيا كه به من ارزاني داشته‌اي و آن چه از كالاي آن كه براي من پيش انداخته‌اي (و در دنيا عطا فرموده‌اي)، وسيله رسيدن به جوار خود و پيوستن به قرب خويش و وسيله‌اي به سوي بهشت گردان. بنابر آن چه گفته شد، قرب به معناي رويكرد به خدا، در مقابل دوري از خدا و رويگرداني از اوست. در فرايند تعليم و تربيت آن چه در عرصه‌ي هدف مهم است، توجه دادن متربي به ذات اقدس باري تعالي است. به طوري كه همه‌ي امور را با توجه و ياد خدا انجام دهد و به دامن غفلت در نغلتد. توجه داراي مراتبي است كه هم درون و هم برون را در بر مي‌گيرد. هر چه توجه دروني و بيروني بيشتر باشد، قرب بيشتري حاصل مي‌گردد و هر چه سطحي و كم رنگ باشد، قرب كمتري به دست خواهد آمد، اما مهم حركت در اين مسير است. متربي هر گامي كه به سوي معبود خويش، هر چند كوتاه بردارد، به درجه‌اي از قرب نائل شده كه نسبت به وضعيت قبلي رشد و تربيت بيشتري يافته است؛ اما نسبت به وضعيت و مرتبه بالاتر در ضعف قرار دارد. در تعليم و تربيت اسلامي كوشش مربي آن است كه متربي را همواره به درجه‌اي بالاتر رهنمون سازد. و مربي نيز بايد در كار خويش قصد قربت كند تا همواره همراه با متربي، او نيز به درجه‌اي بالاتر از قرب دست يازد؛ چنان كه حضرت سجاد (ع) نيز به عنوان مربي و پيشوا از خداوند درخواست قرب مي‌كند: «و ادننا الي قربك» (دعاي 4/5)؛ ما را به قرب خود نزديك گردان. و چنين است كه در تعليم و تربيت اسلامي مربي و متربي پيوسته در حال دگرگوني هستند؛ دگرگوني‌اي كه هر لحظه كامل‌تر از لحظه‌ي پيش است.