کد مطلب:369847 شنبه 14 اسفند 1395 آمار بازدید:220

روش تفضل
 «روش تفضل» از ديگر روش‌هايي است كه بر مبناي «اصل بازگشت» قابل استنتاج است. تفضل، بنا به تعريف صحيفه «يك نعمت يا احسان ابتدايي» است. (دعاي 3/12). به عبارت ديگر، تفضل احسان به ديگري است، بدون حقي كه اين احسان جزاي آن باشد (8، ص: 95). بنابراين، تفضل پاداش كاري كه متربي انجام داده است، نيست. حضرت (ع) تفضل را يكي از صفات پارسايان مي‌داند و از خداوند درخواست مي‌كند كه او را به زيور اين روش تربيتي بيارايد: در اين روش تربيتي، متربي با تفضل مربي به راه مي‌آيد و به سوي او بازمي‌كردد. اساسا در صحيفه «انابه» و «اقبال به خداوند» با تفضل الهي صورت مي‌گيرد و تفضل اوست كه بنده را وا مي‌دارد كه از خداوند درخواست كند و به سويش بازگردد: «و يحدوني علي مسألتك تفضلك علي من اقبل بوجهه اليك و وفد يحسن ظنه اليك، اذ جميع احسانك تفضل و اذ كل نعمك ابتداء» (دعاي 3/12)؛ تفضل تو به كسي كه به تو رو مي‌آورد و با گمان نيك به سويت آيد، مرا به درخواست از تو وا مي‌دارد، زيرا همه‌ي احسان‌هاي تو از روي تفضل است و همه‌ي نعمت‌هايت ابتدايي است. حضرت (ع) توبه و بازگشت به سوي حق را نيز از فضل و احسان ابتدايي خداوند مي‌داند: «الحمد لله الذي دلنا علي التوبه التي لم نفدها الا من فضله فلو لم نعتدد من فضله الا بها لقد حسن بلاؤه عندنا و جل احسانه الينا و جسم فضله علينا» (دعاي 22/1)؛ سپاس خداي را كه ما را به توبه و بازگشت راهنمايي فرمود، توبه‌اي كه آن را نيافتيم جز به فضل و احسان او. پس اگر از فضل و بخشش ابتدايي او جز توبه چيز ديگري را به شمار نياوريم، نعمت او در حق ما نيكو، احسانش درباره‌ي ما بزرگ و فضلش بر ما عظيم است. تفضل يا احسان ابتدايي مربي نشان از علاقه‌مندي او به متربي است و موجب تغيير رفتار در متربي مي‌گردد و او را به راه بازمي‌گرداند. در تعليم و تربيت رسمي، معمولا نه مربي به فكر «احسان ابتدايي» است و نه متربي توقع احسان ابتدايي مربي است! رابطه‌ي بين تعليم و تربيت همواره رابطه‌اي «داد و ستدوار» است كه به طور پنهان «بده بستان رشوه گونه» را به ذهن متبادر مي‌سازد. تفضل و احسان ابتدايي بدون منت، از اين جا ناشي مي‌شود كه متربي مربي دوست و مربي خواه بوده و مربي در جان و دل او نفوذ دارد. چنان كه پروردگار هستي چنين رابطه‌اي با بندگان خويش دارد؛ از روي فضل بي‌حساب خود به احسان ابتدايي خلق مشغول و خلق نيز به تفضل او مي‌دوارند. لذا در نظام تعليم و تربيت «رب مدار»، رابطه تفضل بين دو سوي آن جاري است.