کد مطلب:370016 شنبه 21 اسفند 1395 آمار بازدید:11

87: وانهج لي الي محبتك سبيلا سهلة ، اكمل لي بها خير الدنيا والآخرة .
 حضرت زين العابدين (ع 9 دراين قطعه از دعاي شريف مكارم الاخلاق دو درخواست از پيشگاه مقدس بار يتعالي مي نمايد: اول ، بار الها! براي نيل به دوستي ومحبتت راهي آسان به روي من بگشا. دوم ، بار الها! با سرمايه گرانقدر محبتت خير دنيا و آخرت رابراي من تكميل وتتميم فرما.

به خواست خداوند تعالي ، شرح وتفسير اين دوجمله از دعا موضوع بحث وسخنراني امروز است .

ارزش محبت دزنظام خلقت 

يكي ازآيات حكيمانه حضرت باري تعالي درنظام خلقت ،كشش حيرتزاي علاقهومحبّت است .محبّت دروجودانسان وحيوان همانندنيروي جاذبه دركهكشانها واجرام سماوي است ، محبت ودوستداري ، عامل موثر درابقاي فرد ونوع انسان وحيوان است ، همانطوري كه نيروي جاذبه مايه پايداري كارگاه عظيم آفرينش ومنشاء نظم وانضباط در مجموعه اجرام كوچك وبزرگ كيهان است . علم امروز تاكنون به حقيقت محبت در موجوات زنده وبه حقيقت جاذبه در جرم هاي نامحدود در فضاي بيكران پي نبرده واين هردو براي دانشمندان بشر همچنان ناشناخته ومجهول باقيماتنده است .

حب اولاد درحيوانات 

حب ذات وعلاقه جنسي دومحبت اصلي واساسي بسيار قوي است كه آفريدگار حكيم به طور يكسان به انسان وتمام انواع حيوانات برّي وبحري اعطا فرموده وبا سرشتشان آميخته است . حب ذات يا خود دوستي عامل بقاي فرد است وعلاقه جنسي مايه ابقاي نوع ، حب اولاد كه از عوامل ابقاي نوع است ، براساس محاسبه حكيمانه ، اندازه گيري شده و فقط به حيواناتي اعطا گرديده است كه فرزندانشان در دوران كودكي براي غذا وحفظ حيات وساير نيازها به مادر با به پدر ومادر احتياج دارند ودرمواردي كه اين احتياج نيست ، محبت اعطا نشده است . حشرات وماهيها به بچه هاي خود علاقه ندارند، زيرا پس ازآنكه تخم ريزي نمودند وبچه ها از تخم درآمدند، خودشان به طور طبيعي وبدون نياز به والدين از پي غذا مي روند وبه حيات خويش ادامه مي دهند، اعطاي حب اولاد به اين حيوانات لغو ومنافي با نظام حكيمانه است . اما محبت وعلاقه حيواناتي كه فرزندانشان را در ايام كودكي به حمايت نياز دارند، متفاوت است وبه همين مناسبت ، محبت نيز به طور متفاوت اعطا گرديده است حيوانات پستاندار مانند گربه وسگ ، فقط مادرها هستند كه نسبت به بچه هاي خود ابراز محبت شديد مي كنند وپدرها كمتين علاقه اي ندارند، زيرا مادر به تنهايي بچه هاي خود را غذا مي دهد، از آنها دفاع مي كند وتمام نياز هايي را كه دارند برآورده مي سازد. درپرندگان ، گروههايي هستند كه پدرها ومادرها باهم از بچه هاي خود حمايت مي نمايند يكي براي حفظ جان فرزندان در آشيانه مي مانند وآن ديگر ازپي غذا مي رود، مواد لازم را درچينه دان خود جمع مي كند وپس از آماده شدن در منقار در حلق بچه هاي خود مي ريزد. جالب آنكه محبت شديد گربه هاي ماده به بچه هاي خود، در زمان شدت ضعف وناتواني آنهاست ، به هر نسبت كه نيرومند مي شوند، محبت گربه ماده نيز كاهش مي يابد وموقعي كه بچه ها به را افتادند وتوانستند خودشان از پي غذا بروند، محبت از ضمير گربه ماده بكلي زايل مي گردد. دراين موقع اگر يكي از بچه گربه ها مزاحم طعمع مادر شود به شدت او رامورد حمله قرار مي دهد.

تفاوت حب انسان وحيوانات به فرزند 

گرچه انسان به اعتبار بعد حيواني ، در گروه پستانداران به حساب مي آيد ودر بسياري از غرايز وتمايلات همانند آنهاست اما در بعد انساني آفريده بزرگ الهي است واز جهت محبت با گروه پستانداران تفاوتهاي زيادي دارد كه به بعضي ازآنها ذكر مي شود. درپستانداران ، محبت فرزند مخصوص مادر است وپدر دوستدار وي نيست ، اما فرزندان بشر مورد علاقه ومحبت پدران ومادران هستند، درحيوان به نسبت رشد كودك محبت مادر كم مي شود تا به كلي زايل گردد ودر انسان رشد فرزند نه تنها محبت والدين را كاهش نمي دهد بلكه تشديد مي كند، حبشان به فرزندان افزايش مي يابد وتا پااين عمر والدين پ ، محبوبيت فرزندان در ضميرآنان پايدار است ، ايام طفوليت حيوانات كوتاه است ، موقعي كه بچه ها توانستند از پي غذا بروند كودكي آنها پايان مي يابد و از مادران جدا مي شوند وبراي شناخت سود وزيان خود نياز به آموزش ندارند، بلكه راه وريم زندگي كه صراط مستقيم آنهاست به قضاي حكيمانه الهي به طور غريضي در وجودشان شكوفا مي گرددود تمام مدت عمر همان راه را مي پيمايند اما دوران طفوليت بچه هاي انسان طولاني است ، آنها بايد در دامن پدر ومادرخوب وبدها را بشناسند، رواها را ازناروها تميز دهند، ادب واخلاق راياد بگيرند، لغات وحرف زدن را بياموزند با آداب وروسم اجتماعي آشنا شوند وخلاصه به گونه اي بار آيند كه بتوانند با وضعي شايسته در جامعه قدم بگذارند، زندگي مادي خود راباحسن معاشرت به خوبي تاءمين كنند وتمنيات حيواني خويش را در حدود مشروع اقناع نمايند نكته شايان ملاحظه اين است كه محبت وعلاقه حيوانات فقط نسبت به چيزهايي است كه مربوط به شاءن حيوان است واز آنها فراتر نمي رود، اما انسان علاوه برمحبتهاي حيواني مي تواند به چيزهايي دل ببندد وعلاقه مند شود كه شناخت آنها مخصوص انسان است و حيوان آن محبوبها رادرك نمي كند. راغب تعيين معناي محبت ، ضمن سه مثال ، محبت حيواني وانساني را دركنار هم ذكر نموده است .

ابعاد مختلف محبت انسان 

المحبة ارادة ما تراه او تظنه خيرا وهي علي ثلثة اوجه : محبة للّذة كمحبة الرّجل المراءة ، ومحبة للنفع كمحبة شي ء ينتفع به ، ومحبة للفضل كمحبة اهل العلم بعضهم لبعض لاجل العلم . (544)

محبت اراده نمودن چيزي است كه آن راخوب ميداني يا درباره اش گمان خوب داشته باشي و آن سه گونه است : محبت به منظور لذت مانند محبت مرد به زن ، ومحبت به منظور سود بردن ، مثل محبت به چيزي كه به وسيله آن يا ازخود آن نفع عايد مي شود، ومحبت براي فضل وكمال مانند محبتي كه بعضي از اهل علم ودانش نسبت به بعض ديگر دارند، براي فضيلت علم .

محبت اول ودوم مشترك بين حيوان وانسان است ، اما محبت سوم به آدمي اختصاص دارد وحيوان از درك برتري وفضل علم عاجز است ونمي تواند كمال دانش را در كند تانسبت به آن ابراز علاقه ومحبت نمايد. كرايم اخلاق وسجاياي انساني ، مانند فضيلت علم ، از جمله اموري است كه مورد محبت انسانهاست وحيوانات از درك ارزش واهميتشان عاجزند ونسبت به آنها محبت وعلاقه ندارند و مانندعدل وانصاف ، تعاون وايثار، سخاوت واحسان ، وفاي به عهد واداي امانت ، وديگر صفات حميده اي از اين قبيل . مسلمانان طبق دستور اولياي دين مكلف وموظف اند كه فرزندان خرد سال خويش را با صفات حميده وخصال پسنديده بار آورند وبه موازات تعاليم لازم براي نظافت وبهداشت واداره زندگي دنيا، آنان را انسان بسازند، به اخلاق انسان متخلفشان نمايند، وبه راه خدا پرستي وعبادت تمريني واطاعت از اوامر او سوق دهند.

مسئوليت والدين در انسان سازي فرزند 

عن النبي (ص ) قال : مروا صبيانكم بالصلوة اذا بلغوا سبع سنين . (545)

رسول اكرم (ص )فرمود: وقتي فرزندانتان به هفت سال رسيدند، به آنان امر كنيد كه نماز بخوانند.

مسلمانان وظيفه دارند در دوران كودكي حرام وحلال خداوند را تدريجا به فرزندان خويش بياموزند، بذر محبت دين ومتدينين رادر ضمير شان بيفشانند، آنان رادوستدار اتقيا وپاكان بسازند، ودر راءس تمام محبتها بايد حب خداوند وروسل اكرم (ص ) وائمه معصومين (ع ) باشد. اگر سوال شود چطور مي توان ديگران رادوستدار خداوند ساخت وحب الهي را دراعماق وجودشان نفوذ داد، پاسخ اين پرسش در حديث آمده است كه دراينجا عينا نقل مي شود:

عن ابيجعفر (ع ) قال : اوحي اللّه تعالي الي موسي (ع ) احببني وحببني الي خلقي . قال موسي يا بّ انّك لتعلم انّه ليس احد احب اليژمنك . فكيف لي بقلوب العباد. فاوحي اللّه اليه فذكرهم نعمتي وآلائي فانهم لايذكرون منّي الّا خيرا.

امام باقر (ع 9 فرمود: خداوند به حضرت موسي (ع 9 وحي نمود: مرا دوست بدار ومردم رانيز دوستدار من بنما. عرض كرد: بار الها! تو ميداني احدي نزد من محبوبتر از تو نيست ، اما چگونه مي توانم در دلهاي مردم اثر بگذاترم وآنان راتعلاقه مند به تو نمايم . خداوند وحي فرمود: نعمتهاي مرا به مردم ياد آوري كن مه آنها با توججه به نعمتهاي من مه اعطانموده ام ، مرا جز به خير وخوبي ياد نمي كنند.

راه نيل به دوستي خداوند 

بشر دوستدار كسي است كه به او احسان مي نمايد، اگر مردم متوجه شوند كه حيات وسلامتشان ، قواي بدن وارزاقشان ، ستر عيوب ومغفرت گناهانشان ، وخلاصه ، تمام نعمتهايي كه از آنها برخوردارند متعلق به ذات اقدس ادالهي است ، قهرا دوستدار او مي شوند وجز بخوبي از وي ياد نمي كنند. اگر طفلي كه چند مدن تحت مراقبتهاي دي ني قرار گرفته وبيش وكم به تعاليم اسلام عمل نموده ، از والدين خود سوال كند: من از كجابفهمم كه دوستدذار خدا شده ام يا نه ؟

والدين مي توانند به او بگويند كه قرآن رشريف به اين پرسش يك پاسخ به همه كودكان وجوانان ، ميانسالان وكهنسالان داده وفرموده است :

قل ان كنتم تحبون اللّه فاتّبعوني يحببكم اللّه او يغفرلكم ذنوبكم واللّه غفور ريحم . (546)

پيمب رگرامي ! به مردم بگو: اگر دوستدار خدا هستيد، ازمن پيروي كنيد تا مورد محبت باري تعالي قرار گيريد وگناهانتان راببخشد كه او بخشنده مهربان است .

از اين آيه استفاده مي شود كه متابعت از رسول گرامي (ص ) نشانه حب خداوند است . اين متابعت ، انسان را محبوب حضرت حق مي سازد و گناهانش مشمول عفو پروردگار مهربان قرار مي گيرد. بعضي حبّ بندگان به خداوند را اطاعت از ذات اقدس او كه پيروي از رسول اكرم (ص ) است مي دانند وبعضي براي آن معناي ديگر ذكر كرده اند.

ومحبة العبدللّه تعالي قيل هي ارادته لطاعته وامتثال اوامره و نواهيه وقال المحقّقون هي كيفية روحانية مترتبة علي تصور الكمال المطلق الذي فغيه علي استمرار.

لازمه محبت خداوند اطاعت اوست 

گفته شده است كه محبت بنده نسبت به خداوند، عبارت از تصميم وي به طاعت وامتثال از اوامر ونواهيي حضرت باري تعالي است واهل تحقيق گفتهاند: محبت بنده به خداوند، عبارت است از كيفيت روحاني كه بر اثر تصور كمال مطلق پديد مي آيد، كمالي كه در ذات اقدس او دائمي است وهرگز زايل نمي شود.

در هرصورت لازمه حب خداوند اطاعت از اوامر ونواهي اوست كه از راه وحي به رسول اكرم (ص ) ابلاغ گرديده است . به هر نسبت كه حب الهي در دل مومن قويتر باشد، به همان نسبت اطاعت وفرمانبريش بيشتر خواهدبود واگر بعضي ازدوستداران الهي در مواقعي دچار لغزش شدند ومرتكب گناه گرديدند، به عفو الهي اميدوار باشند وهمچنان به تبعيت پيمبر اسلام (ص ) ادامه دهند.

يكي از نشانه هاي حب حضرت باري تعالي ، علاقه به عبادت وبندگي اوست .

قال رسول اللّه (ص ): افضل الناس من عشق العبادة فعانقها واحبّها بقلبه وباشرهابجسده . (547)

رسول اكرم (ص ) فرمود: افضل وبرتر مردم كسي است كه به عبادت عشق ورزد وبا آن معانقه نكند، در دل دوستدارش باشد و با جسم درانجام آن بكوشد.

ساءل رجل رسول اللّه (ص )فقال : احب ان اكون من احبّاء اللّه ورسوله . قال : احبّ ما احبّ اللّه ورسوله وابغض ما ابغض اللّه ورسوله . (548)

مردي به رسول اكرم (ص ) عرض كرد: دوست دارم از دوستداران خدا ورسول باشم . فرمود: دوست بدار آن راكه خداوند وپيمبرش دوست دارند ودمشمن بدار آن راكه خدا وپيمبرش دشمن دارند.

نشانه ايمان كامل 

بايد توجه داشت كه در شرع مقدس ، كسي واجد ايمان كامل وخالص است كه حب خداوند درضميرش از حب هرچيزي غير خدا قوي تر باشد واين مطلب با تعبيرهاي مختلف ضمن بعضي از آيات واخبار آمده است .

عن ابيعبداللّه (ع ) قال : لايمحض رجل الايمان باللّه حتي يكون اللّه احب اليه من نفسه وابيه وامه وولده واهله وماله ومن الناس كلهم . (549)

امام صادق (ع ) فرمود: ايمان كسي خالص است كه حب خداوند درضمير او از حب خودش ، از حب پدر ومادرش ، ازحب فرزند وخانواده اش واز حب مال وتمام مردم بيشتر وفزونتر باشد.

اگر پدر ومادر، زن وفرزند، وديگر بستگان ، مومن به خدا هستند، افرادي كه واجد ايمان خالص اند آنان را دوست دارند ولي به فرموده امام (ع ) دوستي خداوند در ضميرشان قوي تر از تمام محبوبهاي آنان است . امّااگرارحام ويستگان دشمنان خداباشند،مومنين راستين هرگزباآنان محّبت برقرارنمي نمايندواين مطلب صريحادرقرآن آمده است :

لاتجدقومايومنون باالله واليوم الاخر يوآدون من حادّالله ورسوله ولوكانو آباءهم او ابناءاخوانهم او عشيرتهم

اي رسول معظم !هرگزنمي يابي كساني راكه ايمان به خداوندوروزجزاآورده اند دوستاردشمنان خداورسول شوند،هرچندآن دشمنان پدران يامادران آنان باشنديابرادريافاميلشان .

خلاصه ،مسئله حبّ وبغض دراسلام موردكمال توّجه است ،حتّي درروايات متعددي خاطرنشان گرديده كه دين چيزي جزحبّ وبغض نيست .

ايمان چيزي جزحبّ وبغض نيست 

عن فضيل بن يسار قال ساءلت اباعبدالله (ع )عن الحبّ والبغض امن الايمان هو؟فقال :وهل الايمان الاّ الحبّ والبغض ؟

فضيل بن يسارمي گويد:ازامام صادق (ع )سوءال كردم :آياحبّ وبغض ازايمان است ؟حضرت درپاسخ فرمود:مگرايمان چيزي جزحبّ وبغض است ؟

عن ابيجعفر(ع )قال :الايمان حبّ وبغض .

امام باقر (ع )فرمود:ايمان حبّ است وبغض . (550)

عن جابرالجعفي عن ابيجعفر(ع )قال :اذاارادت ان تعلم انّفيك خيرافانظرالي قلبك فان كان اهل طاعه الله ويبغض اهل معصيته ففيك خيروالله يحبّك وان كان يبغض اهل طاعه الله ويحّب اهل معصيته فليس فيك خيروالله يبغضك والمرءمع من احّب . (551)

جابر جعفي ازامام باقر(ع )حديث نموده كه فرمود:وقتي خواستي بداني درتوخيروجوددارد،به قلبت نظرافكن ،اگردلت دوستداراهل طاعت الهي ودشمن اهل معصيت اوست ،درتوخيروجودداردوخداونددوستدارتوست ،واگردلت دشمن اهل طاعت الهي است واهل معصيت رادوست دارد،درتوخيري نيست وخداوندتورادشمن داردوآدمي باكسي است كه دوستاراوست .

حديث مهمي دراين باره ازرسول اكرم (ص )رسيده كه مسئله حبّ وبغض رادرزمينه شرك به خداوندذكرنموده است :

رسول اكرم (ص )ومعرفي شرك 

عن النبي (ص )قال :اشرك اخفي من دبيب الذّر علي الصفافي الليله الظلماءواداناه ان يحبّ علي شيي من الجورويبغض علي شيي من العدل وهل الديّن الاالحبّ والبغض في الله . (552)

رسول اكرم (ص )فرمود:شرك پنهانترازحركت يك مورجه كوچك روي سنگ خارادرشب تاريك است وكمترين مرتبه شرك ،دوست داشتن چيزي ازطلم ودشمن داشتن چيزي ازعدل است .آيادين غيرازحبّ وبغض براي خداودرراه خداست ؟

امام سجّاد(ع )درجمله اوّل دعاي موردبحث امروز،ازحبّ الهي كه زيربناي سعادت واقعي انسانهاست سخن گفته وعرض مي كند:

وانهج لي الي محبّتك سبيلاسهله .

بارالها!براي نيل به دوستي ومحبّتت ،راه آساني رابه روي من بگشا.

راه رسيدن به محبّت باري تعالي پيروي ازتعاليم قرآن واطاعت ازدستورهاي شرع مقدّس است .

عن النبي (ص )قال :مابعثت بالرهبانيه الشقه ولكن بالحنيفيه السّمحه .

رسول اكرم (ص )فرمود :من مبعوث نشده ام به رهبانيّت مشقّت بار ،بلكه به دين حنيف آسان مبعوث گرديده ام .

حضرت زين العابدين (ع ) در جمله دوم دعاي مورد بحث امروز، به پيشگاه خداوند عرض مي كند :

اكمل لي بها خير الدنيا و الآخره .

بار الها!باسرمايي گرانقدر محبت ، خير دنيا وآخرت را براي من تكميل وتتميم فرما.

اسلام حاوي خير دنيا وآخرت است 

اسلام حاوي خير دنيا وآخرت است واين مطلب را رسول اكرم (ص )خود در مجلس فرزندان عبد المطلب به زبان آورد .از طرف باري تعالي آيه (553)نازل شد:

وانذر عشيرتك الا قربين .

اي رسول معظّم !ماءموريت داري كه عشيره انذار كني وآنان را بهدين اسلام دعوت نمايي .

علي (ع ) به دستور آن حضرت ، از فرزندان عبدالمطب براي روز معيّني دعوت نمود .آنان حضورز يافتند .پس از پذيرايي و صرف غذا ،حضرت اغاز سخن تمود وفرمود :

اني ما اعلم شابافي العرب جاءقومه با فضل مما جئتكم به .اني قد جئتكم به خيرالدنيا والآخره . (554)

من جواني را در عرب نمي شناسم كه براي قوم خود چيزي اورده باشد برتر ازانچه كه من براي شما آورده ام .آورده من براي شما خير دنيا وآخرت است .

راغب در معناي خير مي گويد :

الخير ما يرغب فيه الكل كالعقل مثلا والعدل والفضل والشيي النافع وضده الشر. (555)

پيرامون خير دنيا وآخرت 

خير آن چيزي است كه مورد رغبت و ميل تمام مردم است ، مانند عقل وعدل و فضل و هر چيز نافع و ضد آن شر است .

در روايات اسلامي ، پاره اي از افكار واعمال پسنديده در شئون مختلف زندگي به عنوان خير دنيا وآخرت ذكر شده كه در اينجا بعضي از آن احاديث به عرض مي رسد ،ولي شنوندگان محترم لازم است پيش از ذكر روايات ، چند نكته را مورد توجه قرار دهند .اوّل آن كه خير دنيا در مظاهر مختلف زندگي بسيار است در مجموع تعاليم اسلام آمده آنچه در اخبار راجع به خير دنيا و آخرت ذكر شده و به ما رسيده ،قسمتي از آن خيرهاست .دوّم آن كه دنيا مزرعه آخرت است ، بذر خيري كه يك فرد با ايمان در دنيا مي افشاند، محصول آن ، خير و رحمتي است كه در آخرت نصيبش مي گردد.سوم آنكه امور خير دنيااز نظر ارزش معنوي يكسان نيستند ،بلكه اثر بعضي از آنها در دنيا وآخرت بيش از بعض ديگر است (556)

اينك پاره اي از روايات را كه تبيين كننده خير دنيا و آخرت است به عرض مي رساند :

في كتاب علي عليه السلام :ان رسول الله صلي الله عليه واله قال وهو علي منبره : والذي لااله الا هو مااعطي مومن قط خير الدنيا والآخره الا بحسن ظنه بالله ورجائه له وحسن خلقه و الكف عن اغتياب المومنين .

در كتاب علي (ع ) است كه رسول گرامي (ص ) بر ممنبر فرمود: قسم به خداوندي كه جز او معبودي نيست ، هرگز به هيچ مومني خير دنيا عطا نمي شمد مگر آنكه به خداوند گمان خوب داشته وبه ذات مقدسش اميدوار باشد ،داراي حسن خلق بوده واز غيبت مومنين خودداري نمايد. (557)

رسول اكرم (ص )ومعرفي خير دنيا وآخرت 

عن النبي صلي الله عليه وآله قال :اربع من اعطيهن فقد اعطي خير الدنيا والآخره : بدنا صابرا ولساناذاكراوقلباشاكرا وزوجة وصالحة . (558)

رسول اكرم (ص ) فرمود: چهار چيز است كه به هر كس عطا شود به وي خير دنيا وآخرت عطا شده است : بدني كه در حوادث متحمل وصابر است ، وزباني كهذكر خدا گويد ، قلبي كه نعمت خداوند را شكر نمايد، وزني كه از هر جهت شايسته و واجد صفات خوب باشد .

عن علي (ع ) قال : ما اعطي الله سبحانه العبد شيئامن خير الدنياوالآخرة بحسن خلق وحسن نيّته . (559)

علي (ع ) فرمود: خداوند چيزي از خير دنيا و آخرت را به كسي اعطا نمي فرمايد ،مگر بر اثر اخلاق خوب و حسن نيّتش .

چهار صفت از عطاياي الهي 

عن النبي (ص ) قال : من اعطي اربع خصال في الدنيا فقد اعطي خير الدنيا والآخره فاز بحدّ منهما :ورع يعصمه عن محارم الله وحسن خلق يعيش به في الناس وحلم يدفع به جهل الجاهل وزوجة صالحة تعينه علي امر الدنيا والآخرة . (560)

رسول اكرم (ص ) فرمود: كسي كه چهار خصلت در دنيا به او اعطا شود، خير دنيا وآخرت به وي اعطا گرديده وبه حظّ وبهره هر دو عالم دست يافته است : اوّل كفّ نفسي كه او را از گناهان الهي باز دارد ،دوّم حسن خلقي كه بتواند در جامعه زندگي كند ،سوم حلمي كه به وسيله آن ، ناداني جهّال را از خود بگرداند، چهارم همسر صالحي كه او را در امر دنيا وآخرت ياري دهد .

عن علي (ع ) قال : اربع من اعطيهن فقد اعطي خيرالدنيا والآخرة : صدق حديث واداء امانه وعفه بطن وحسن خلق . (561)

علي (ع )فرمود:چهارصفت است كه به هركس عطا شود ،خير دنياوآخرت به وي عطاشده است :راستگويي ،اداي امانت ،عفّت شكم ،وحسن خلق .

بعضي ازمسلمانان درگذشته وحال به يكي ازگناهان بزرگ مبتلا بوده وهمان گناه درجميع شئون زندگي آنان اثربدگذارده ومطرود شده اند.اينان اگر مي خواستندوضع خودراتغييردهندوموردقبول جامعه قرارگيرند،بايدحتماآن گناه راترك گويند.بعضي ازائمه معصومين عليهم السلام درعصرخودباكساني ازاين قبيل مواجه مي شدندكه ازامام (ع ) درخواست راهنمايي براي دست يافتن به خير دنياوآخرت مي نمودند.امام (ع )باآنكه مراجعه كننده رامي شناخت وازآلودگي وگناهانش باخبربودند،بدون اينكه روش ناپسندي راكه داردبه رخش بكشدوخودراآگاه نشان دهد ،درمانش مي گفت وراه خيروسعاتش رابه وي ارائه مي نمودودراينجابه طور نمونه دوروايت كه ممكن استن ازاين قبيل باشد،تقديم شنوندگان محترم مي شود :

اثر طلب رضاي خالق به سخطمخلوق وعكس آن 

عن ابيعدالله (ع ) قال : حدّثني ابي من ابيه عليهماالسلام انّ رجلامن اهل الكوفه الا ابي الحسين بن علي (ع ) يا سيّدي !اخبرني به خير الدنيا والآخرة فكتب صلوات الله عليه بسم الله الرحمن الرحيم .اما بعد، فانّ من طلب رضا الله بسخط الناس كفاه الله امور الناس ومن طلب رضا الناس بسخط الله وكله الله الي الناس والسلام (562).

امام صادق (ع ) فرمود:پدرم از پدرش حديث نمودكه مردي از اهل كوفه به حسين (ع ) نامه نوشت ودر خواسصت نمود كه خير دنيا وآخرت را به من اخبار فرما. امام (ع ) در پاسخ ، پس از ذكر نام خداوند، نوشت : هر كس رضاي باري تعالي را به خشم مردم طلب كند خداوند او را به مردم وامي گذارد وحمايتش نمي نمايد .

ساءله رجل ان يعلمه ما ينال به خير الدنيا والآخرة ولايطول عليه . فقال (ع ): لاتكذب . (563)

مردي از امام صادق (ع ) درخواست نمودچيزي را كه مايه خير دنيا وآخرت است به وي بياموزد وكلام را طولاني نكند.حضرت به او فرمود: دروغ مگو .

تفاوت مال از نظر خير وشر 

كلمه خير در قرآن شريف براي مال به كار برده شده است :

ان ترك خيرا الوصيّة ... (564)

كسي كه مرگش نزديك شده ، اگر مالي دارد وصيّت كند ولي مال ، خير مطلق نيست بلكه خيرنسبي است .اگر شخص مسلمان مال رااز مجاري مشروع به دست آورد ودر رفاه خود وخانواده خويش با اندازه گيري صرف كند، حقوق واجب الهي را بپردازد وبا مواسات وايثارو همچنين ارفاق به ارحام وهمسايگان و مستمندان وديگر امور خير وظايف اخلاقي وانساني خويش را انجام دهد، آن مال خير است .اما اگر اسير حرص باشد و هميشه در جمع آوري مال باشد، آن مال براي وي وبال وبدبختي است .

سئل امير الموءمنين (ع ) عن الخير ماهو .فقال : ليس الخيران يكثر مالك و ولدك ولكنّ الخير ان يكثر علمك وعملك ويعظم حلمك . (565)

از علي (ع ) سئوال شد: خير چيست ؟ فرمود: خير آن نيست كه مال واولادت زياد شود، بلكه خير آن است كه علم وعملت افزايش يابد و حلمت فزونتر گردد .

حضرت زين العابدين (ع ) در جمله دوّم دعاي مورد بحث امروز، به پيشگاه خداوند عرض مي كند :

اكمل لي بها خير الدنيا والآخرة .

بار الها! با سرمايه گرانقدر محبتت خير دنيا وآخرت را براي من تكميل وتتميم فرما .

به طوري كه قبلا اشاره شد، قرآن شريف فرموده :

قل ان كنتم تحبّون الله فا تبعوني يحببكم الله . (566)

اي رسول معظم ! به مردم بگو: اگر خداوند را دوست داريد ،از من پيروي كنيد تا خداوند نيز شمارا دوست بدارد.

نشانه حبّ الهي 

پس بارزترين اثري كه برحبّ الهي مترتّب است ،تبعيّت ازرسول گرامي (ص )وپيروي ازشرع مقدّس است .اسلام ،دين جامع وكاملي است كه تمام خيرهاي دنياوآخرت رادربردارد.اگركسي به انگيزه حبّ باري تعالي ازرسول اكرم (ص )تبعيّت كندوتعاليم قرآن شريف راكه حاوي احكام اسلام است به كاربندد،به قدرارزش علمي وعقلي خودبه خيردنياوآخرت نايل مي گردد.امام سجاد(ع )كه واجدكمال عقل وعلم است وازمعرفت ومحبّت كامل الهي برخورداروبه همه تعاليم باري تعالي عمل مي كند ،سزاواراست ازپيشگاه خداوندبخواهد كه درپرتومحبّتش خيردنياوآخرت رابروي تكميل وتتميم نمايد.