کد مطلب:62496 شنبه 1 فروردين 1394 آمار بازدید:95

جمع آوري اطلاعات











يكي از مباحث مهم در تصميم گيري، اطلاعات و ضرورت جمع آوري آن ها مي باشد.

زماني مي توان تصميمي را مؤ ثر و مفيد دانست كه تصميم گيرنده، هنگام اخذ تصميم، اطلاعات لازم و مناسب در مورد مسأله مورد نظر را در اختيار داشته و به صورت بهينه از آن ها استفاده نمايد. اطلاعات، حلقه اتصالي است كه همه عناصر تشكيل دهنده سازمان را به هم متصل مي كند تا فعاليت هاي سازمان با هماهنگي و انسجام بيش تري انجام شوند؛ در نتيجه موفقيت و بقاي سازمان تضمين شود. امروزه نياز به اطلاعات از گذشته به مراتب بيش تر و ضروري تر است؛چرا كه علل و عوامل تأثير گذار بر مسائل بيش تر از گذشته مي باشد.

از عوامل مهم و تأثير گذار بر مسائل مختلف، محيط و پديده هاي محيطي است.

هنگام تصميم گيري در مورد يك مسأله، شناخت و بررسي پديده هاي محيطي تأثير گذار بر آن، و نيز بررسي تأثيرات احتمالي، آن ها از ضرورت هاي اوليه بوده، و اثر بخش بودن و موفقيت تصميم گيري در صورتي تأمين خواهد شد كه محيط و پديده هاي محيطي آن مسأله به خوبي مورد بررسي قرار گرفته و تصميم مورد نظر با توجه به تأثيرات محيط و پديده هاي مختلف محيطي اتخاذ شده باشد.

بنابراين، تصميم گيري، به ويژه تصميم گيري در سازمان بايد با توجه به محيط و بررسي عوامل و پديده هاي اثر گذار محيطي انجام شود. بديهي است كه شناخت محيط و بررسي عوامل محيطي نياز به در اختيار داشتن اطلاعات وسيع در اين زمينه دارد. به عنوان مثال، عوامل محيطي كه ممكن است بر تصميم گيري در مورد مسائل مختلف سازمان تأثير گذار باشند عبارتند از: قوانين و مقررات دولت، نگرش كاركنان، برداشت ها و نظرات مختلف مشتريان يا مراجعه كنندگان؛همچنين فرهنگ، باورها و انتظارات زيردستان و نيازهاي اجتماعي آنان؛و نيز عوامل و پديده هاي ديگري كه برخي از آن ها ممكن است غير قابل پيش بيني باشند.

اطلاعات، يكي از منابع اصلي و با ارزش سازمان بوده و از اهميت و جايگاه ويژه اي در سازمان به ويژه براي تصميم گيري هاي سازمان برخوردار است. ضرورت در اختيار داشتن اطلاعات و ارزش ويژه آن در شرايط عدم اطمينان، بيش تر نمايان شده، و اين شرايط باعث مي شود تا مديران براي اتخاذ تصميمات مناسب، و هدايت كردن سازمان در مسير مطلوب و مناسب، تمام تلاش خود را در سمت و سوي دستيابي به اطلاعات لازم به كار گيرند.

همان گونه كه اشاره كرديم، محيط و عوامل مختلف محيطي يكي از عناصر مهم و تأثير گذار بر سازمان و تصميم گيري هاي آن مي باشد. از طرف ديگر مي دانيم كه محيط و عوامل آن به سرعت در حال تغيير و تحول هستند و همچنين سازمان ها روز به روز توسعه پيدا كرده و پيچيده تر مي شوند. وجود اين مسائل باعث مي شود كه نياز مديران و تصميم گيرندگان در سازمان ها به اطلاعات افزايش يابد.

بر اين اساس، ميزان موفقيت و اثر بخشي سازمان ها و مديران و مسئولان آن ها در فعاليت هاي مختلف از جمله تصميم گيري و تعيين خط مشي، به توانايي و خلاقيت آن ها در جمع آوري، سازماندهي، توزيع و كنترل اطلاعات بستگي فراواني دارد تا آنان بتوانند در برابر محيطي بسيار پيچيده و در حال تغيير، و نيز عوامل تأثير گذار محيطي، واكنش مناسب نشان داده و تصميم هاي مؤ ثر و كارآمدي براي مسائل مختلف سازمان اتخاذ كنند.

سازمان ها و شركت هاي مختلف، براي اين كه بتوانند فعاليت هاي مختلف خود به ويژه تصميم گيري هاي خويش را به روز، كار آمد و اثر بخش نمايند، همواره تلاش مي كنند تا اطلاعات مورد نياز خود را به دست آورده و در اختيار مديران و مسئولان بخش هاي مختلف قرار دهند. بدين منظور در سازمان ها، سيستم دقيق و كارآمد اطلاعات طراحي و ايجاد مي شود. در گذشته كه سازمان ها ساده تر بود، و از پيچيدگي و تغيير و تحولات محيطي كم تري برخوردار بودند، سيستم اطلاعاتي سازمان ها نيز ساده و بسيط بود؛ ليكن در سازمان هاي بزرگ و پيچيده امروزي ايجاد سيستم هاي دقيق تري براي اين منظور ضروري است. بدين منظور، تلاش هاي زيادي صورت گرفت و پيشرفت فراواني نيز به دست آمد. با پيدايش رايانه- ابزاري كه مي تواند انبوهي از اطلاعات را جمع آوري و پردازش كند- طراحي سيستم اطلاعات مديريت به صورت فرايندي رسمي و يك رشته علمي و تحقيقاتي در آمد، و در نتيجه تحول اساسي و بنيادين در اين زمينه پديد آمد.

در بيانات و عملكرد امام علي (ع ) جمع آوري اطلاعات و كسب اخبار در مورد مسائل مختلف، از اهميت و جايگاهي ويژه برخوردار بوده است. آن حضرت در صورت نياز و ضرورت حكومت اسلامي براي كسب اخبار و جمع آوري اطلاعات، نيروها و مأموران ويژه اطلاعاتي را، به صورت ناشناس، به نقاط مختلف مي فرستاد تا اطلاعات و اخبار لازم را در مورد افراد و گروه هاي گوناگون، و نيز مسائل مربوط به آنان جمع آوري كرده و براي آن حضرت ارسال كنند، تا ايشان تصميمات لازم و مناسب را در مورد آن ها اتخاذ نمايد.

به عنوان نمونه مي توان از فردي به نام حصين بن مالك نام برد كه همراه معاويه بود و با امام علي (ع ) مكاتبه مي كرد و اخبار و اطلاعات مربوط به معاويه را در اختيار آن حضرت قرار مي داد.[1] .

البته مأموران اطلاعاتي آن حضرت در شام، منحصر به اين فرد نبود، و افراد متعددي اطلاعات و اخبار مربوط به معاويه را در اختيار امام علي (ع ) قرار مي دادند. همچنين مأموران اطلاعاتي آن حضرت تنها در شام نبودند، بلكه در همه مناطق پراكنده بودند، حتي در مناطق تحت كنترل خود آن حضرت نيز مأموراني از طرف ايشان اطلاعات و اخبار مربوط به آن منطقه، خصوصا اخبار مربوط به كارگزاران آن حضرت در آن نواحي را جمع آوري و براي ايشان ارسال مي كردند.

از دلايل روشن اين نكته، نامه هايي است كه آن حضرت به برخي از كارگزاران خويش نوشته است. دقت در اين نامه ها، بيانگر اين حقيقت است كه ايشان همواره عده اي را به عنوان مأمور اطلاعاتي در نقاط مختلف معين مي نمود تا اطلاعات لازم را جمع آوري كرده و در اختيار آن حضرت قرار دهند. از جمله اين نامه ها، نامه اي است كه ايشان به مصقلة بن هبيرهي شيباني، كه از طرف ايشان فرماندار يكي از شهرهاي فارس بود، نوشته است.

قسمتي از نامه، چنين است:

بلغني عنك أمر ان كنت فعلته فقد استخطت الهك و عصيت امامك...؛[2] در مورد تو گزارشي به من رسيده است كه اگر تو اين كار را انجام داده باشي، پروردگارت را به خشم آورده و از امام خود نافرماني كرده اي! ....

همچنين آن حضرت به يكي ديگر از كارگزاران خويش مي نويسد:

فاذا انت فيما الي عنك لا تدع لهواك انقيادا و لا تبقي لآخرتك عتادا...؛[3] حال به من خبر دادند كه تو در پيروي از هوا و هوس فرو گذار نمي كني، و براي آخرت خود چيزي باقي نمي گذاري! ....

اين دو مورد- كه به عنوان نمونه بيان شد- بيانگر اين واقعيت است كه آن حضرت در مناطق مختلف، مأموران اطلاعاتي و افراد بسياري داشت كه اطلاعات و اخبار مربوط به آن مناطق، به ويژه اطلاعات مربوط به كارگزاران و حاكمان آن نقاط، را جمع آوري كرده و براي ايشان ارسال مي كردند، تا آن حضرت تصميمات لازم و مناسب را در مورد آنان اتخاذ نمايد.









  1. موسوعة الامام علي بن ابي طالب (ع )، ج 4، ص 269.
  2. نهج البلاغه، نامه 43.
  3. همان، نامه 71.