کد مطلب:62533 شنبه 1 فروردين 1394 آمار بازدید:90

نظارت مستقيم مدير











در اين شيوه، مدير سازمان مستقيما بر كار تمامي واحدهاي سازمان و عملكرد همه كاركنان نظارت مي كند. نظارت مستقيم مدير بر سازمان و عملكرد كاركنان متضمن مزاياي زيادي براي سازمان خواهد بود. به ويژه وقتي كه نظارت و بازرسي مدير از بخش ها و قسمت هاي مختلف سازمان، و كنترل عملكرد كاركنان به صورت غير منتظره و بدون اطلاع قبلي صورت بگيرد.

نظارت مستقيم و غير منتظره مدير، باعث مي شود كه كاركنان بخش هاي مختلف سازمان با دقت و توجه بيش تري به كار و فعاليت بپردازند و از كم كاري و كاستن از كيفيت كارها بپرهيزند. چنانچه اين گونه نظارت به صورت يك رويه در آيد، كاركنان سازمان همواره اين احتمال را خواهند داد كه مدير بدون اطلاع قبلي از واحد و بخش آن ها بازديد كند و عملكرد آنان را مورد بررسي قرار دهد. اين ذهنيت باعث مي شود كه آن ها با جديت و دقت كار كنند و از كم كاري بپرهيزند؛ در نتيجه بهره وري سازمان به مقدار زيادي افزايش خواهد يافت. از طرف ديگر بازديد مديران و مسئولان از بخش هاي مختلف سازمان به ويژه بازديد مديران عالي سازمان و نظارت مستقيم آن ها موجب خواهد شد كه كاركنان احساس كنند مديران و مسئولان سازمان به آن ها توجه دارند. همين مسأله، دلگرمي بيش تر آنان را به دنبال داشته و رضايت شغلي آنان را افزايش خواهد داد.

بررسي سيره مديريتي حضرت علي (ع ) بيانگر اين نكته است كه آن حضرت توجه خاصي به اين نوع نظارت داشته و تلاش مي كرد كه شخصا بر عملكردها و امور مختلف نظارت داشته باشد. به عنوان مثال: آن حضرت هر روز صبح به بازار كوفه مي رفت و بر نحوه رفتار فروشندگان و تجار نظارت مي كرد.

كان امير المؤ منين علي (ع ) كل بكرة يطوف في اسواق الكوفة سوقا و معه الدرة علي عاتقه و كان لها طرفان و كانت تسمي السبيبة، فيقف علي سوق فينادي: يا معشر التجار قدموا الاستخارة و تبركوا بالسهولة و اقتربوا من المبتاعين و تزينوا بالحلم و تناهوا عن الكذب و اليمين و تجافوا عن الظلم و انصفوا المظلومين و لا تقربوا الربا و اوفوا الكيل و الميزان و لا تبخسوا الناس ‍ اشيأهم[1] و لا تعثوا في الارض مفسدين[2] يطوف في جميع أسواق الكوفة فيقول هذا؛[3] سيره امير مؤ منان علي (ع ) اين گونه بود كه هر روز صبح به تك تك بازارهاي كوفه سر مي زد، در حالي كه تازيانه اي دو شاخه به نام سبيبه به همراه داشت. در هر بازار مي ايستاد و با صداي بلند ندا مي داد: اي تجارت كنندگان! پيش از هر داد و ستدي از خداوند خير و نيكي بطلبيد، و با آسان گيري در معامله از خدا بركت جوييد، و با خريداران نزديك شويد (گران نفروشيد تا از شما نگريزند) و خود را به زينت حلم و بردباري آرايش دهيد، و از دروغ گفتن و قسم خوردن بپرهيزيد، و از ستم كناره گيريد، و با مظلومان به انصاف رفتار نماييد، و به ربا خواري نزديك نشويد، و پيمانه و ترازو پر و كامل گيريد، و از اموال مردم چيزي نكاهيد، و در زمين فساد نكنيد. امام به همه بازارهاي كوفه مي رفت اين سخنان را مي فرمود.

با وجود اهميت و ضرورت نظارت شخص مدير از سازمان و كنترل وي بر عملكرد كاركنان، توجه به اين نكته ضروري است كه به خاطر گستردگي و وسعت سازمان ها و تنوع كارها و مشاغل در آن ها، به ويژه در سازمان هاي بزرگ و پيچيده امروزي، مديران و مسئولان سازمان ها، اصولا قادر نخواهند بود كه نظارت مستقيم را به صورت جامع و كامل انجام دهند. به علاوه، در صورتي كه مدير بخواهد به صورت مستقيم بر عملكرد همه كاركنان نظارت كند، از انجام دادن وظايف ديگر خود باز خواهد ماند.

امام علي (ع ) در يك بيان جامع مي فرمايد:

من اشتغل بغير المهم، ضيع الاهم؛[4] كسي كه به كارهاي غير مهم مشغول شود، كارهاي مهم تر را ضايع خواهد كرد.

بنابراين، مديران خصوصا مديران عالي سازمان ها اصولا نمي توانند و نبايد نظارت بر سازمان و عملكرد كاركنان را به تنهايي بر عهده بگيرند؛ چرا كه وقت فرصت مدير محدود است و در صورتي كه بخواهد شخصا بر تمام بخش هاي سازمان و عملكرد همه كاركنان نظارت داشته باشد، فرصتي براي رسيدگي به كارهاي ديگر- كه چه بسا مهم تر از اين باشند- پيدا نخواهد كرد.

امام علي (ع ) در تبيين محدوديت توانمندي مديران و ضرورت پرداختن به كارهاي اساسي، و رعايت كردن اصل عام و فراگير تقدم اهم بر مهم مي فرمايد:

ان رأيك لا يتسع لكل شيء ففرغه للمهم؛[5] همانا انديشه تو براي همه چيز گنجايش ندارد؛ پس آن را براي مسائل مهم و اساسي فارغ گذار.

دو روايتي كه بيان شد، يك مسأله كلي و عام را مطرح كرده اند كه از مصاديق آن را مي توان تبيين نظارت مدير دانست. پس مدير نمي تواند تمامي وقت خود را صرف نظارت مستقيم نمايد؛ بلكه تنها قسمتي از وقت خود را مي تواند به اين كار اختصاص دهد؛ همان طور امام علي (ع ) نيز اين گونه عمل مي كرد؛ چنان كه در روايت امام باقر (ع ) آمده است.

با توجه به اين كه مدير نمي تواند وظيفه نظارت را شخصا انجام دهد، براي انجام دادن اين وظيفه مهم به صورت مطلوب، لازم است از طريق افراد ديگر، و ابزارهاي مختلف اين كار مهم صورت پذيرد. همين فرايند، نظارت و كنترل غير مستقيم، را شكل و عنوان مي دهد.









    1. اشاره به آيه 85، سوره اعراف.
    2. اعراف، آيه 74.
    3. بحار الانوار، ج 41، ص 104.
    4. غررالحكم و دررالكلم، حديث 8607.
    5. همان، حديث 3638.