کد مطلب:62539 شنبه 1 فروردين 1394 آمار بازدید:81

سيماي اطرافيان در كلام امام علي











اطرافيان مدير، يعني كساني كه به نحوي ارتباط نزديك تري با مدير داشته و مي توانند براحتي با مدير ارتباط برقرار كرده و در جلسات خصوصي شركت كنند، تأثير زيادي در موفقيت يا شكست مدير دارند. از سوي ديگر افرادي كه به عنوان اطرافيان و نزديكان مدير شناخته مي شوند، بيانگر شخصيت مدير نيز مي باشند. برخي از كساني كه ارتباط نزديك و ويژه اي با مديران و مسئولان دارند داراي ويژگي ها و خصوصياتي مانند ستمگري، خودخواهي، و خودكامگي هستند كه لازم است مديران، به اين ويژگي هاي اطرافيان آشنا باشند و ابزاري براي اين صفات نگردند. امام علي (ع ) در دو قسمت از عهدنامه مالك اشتر برخي از اين ويژگي ها را مورد توجه قرار داده است. آن حضرت مي فرمايد:

ان للوالي خاصة وبطانة فيهم استئثار و تطاول و قلة انصاف في معاملة فاحسم مادة اولئك بقطع اسباب تلك الأحوال؛[1] براي زمامدار، خاصان و نزديكاني است كه خودكامه و خودخواه بوده، و دست تعدي به طرف مردم دراز مي كنند، و در داد و ستد با مردم عدالت و انصاف را رعايت نمي كنند. پس ريشه ستم آنان را با قطع كردن و دور ساختن موجبات آن صفات از بين ببر.

اطرافيان، اغلب به دليل ارتباط ويژه با مديران و مسئولان انتظارات خاصي داشته و تلاش مي كنند از اين قرابت استفاده كرده و منافع مادي و معنوي مخصوصي را براي خود جلب كنند، و با استفاده از موقعيت و جايگاه ويژه خويش نزد مديران و مسئولان از امكانات و منابع سازمان و كشور به نفع خويش، بهره برداري نمايند. امروزه اين حالت به رانت خواري مشهور شده است. نزديكان و خاصان مديران و مسئولان علاوه بر رانت خواري، دست تعدي و تجاوز به طرف مردم نيز دراز مي كنند، حقوق آنان را ضايع مي نمايند و هيچ واهمه اي از اين كار به خود راه نمي دهند؛ چرا كه آنان رابطه با مسئولان را حاشيه امنيتي براي خود احساس مي كنند، و مي دانند كه كسي جرأت نخواهد كرد آنان را مورد بازخواست قرار دهد؛ و اگر هم مورد سؤ ال و باز خواست قرار بگيرند، از آنان دفاع خواهد شد. اين گونه افراد در معامله و داد و ستد با مردم نيز انصاف و عدالت را مراعات نمي كنند و بر مردم ستم روا مي دارند. امام علي (ع ) اين سه مورد را از ويژگي هاي برجسته اطرافيان دانسته و به مالك اشتر دستور مي دهد كه با قطع كردن عواملي كه اين صفات را به وجود مي آورند، ريشه ظلم و ستم اطرافيان را بخشكاند.

مولاي متقيان علي (ع ) در بخش ديگري از عهدنامه مالك اشتر، برخي ديگر از صفات و ويژگي هاي اطرافيان زمامداران و مديران را مورد توجه قرار داده و مي فرمايد:

و ليس احد من الرعية اثقل علي الوالي مؤ ونة في الرخأ، و اقل معونة له في البلأ، واكره للانصاف، وأسال بالالحاف، واقل شكرا عند الاعطأ، وابطأ عذرا عند المنع، وأضعف صبرا عند ملمات الدهر، من أهل الخاصة؛[2] هيچ يك از مردم، از نظر هزينه زندگي در حالت صلح و آسايش ‍ بر والي سنگين تر، و به هنگام بروز مشكلات، در همكاري و كمك كم تر، و در اجراي انصاف ناراحت تر، و به هنگام درخواست و سؤ ال پر اصرارتر، و پس از عطا و بخشش ناسپاس تر، و به هنگام برآورده نشدن خواسته ها دير عذرپذيرتر، و در ناملايمات و رويارويي با مشكلات، ضعيف تر و ناشكيباتر از گروه خواص نخواهند بود.

امير مؤ منان حضرت علي (ع ) در اين بند از عهدنامه، خصوصيات ديگر اطرافيان و خواص را اين گونه بر مي شمارد.

1. در هنگام آرامش و زمان صلح، خرج و هزينه آن ها از همه بيش تر است ؛

2. در زمان جنگ و ناآرامي، ياري و كمك آنان از همه كم تر است ؛

3. بيش تر از همه مردم، از اجراي عدل و انصاف ناراحت مي شوند؛

4. بيش از همه مردم بر خواسته هاشان اصرار و پافشاري مي كنند؛

5. هنگامي كه خواسته هايشان برآورده، و به آنان عطا و بخششي شد، از همه ناسپاس تر؛

6. اگر خواسته هاي آنان به خاطر عذري، پذيرفته نگردد، از همه ديرتر عذر مي پذيرند؛

7. و هنگام رويارويي با سختي ها و مشكلات، ضعيف ترين و ناشكيباترين مردم هستند.









    1. همان.
    2. همان.