کد مطلب:10690 شنبه 30 بهمن 1395 آمار بازدید:261

وصایای نورانی چهارده معصوم ( علیهم السلام ) - قسمت مربوط به امام سجاد ( علیه السلام )
کتاب

 

امام سجاد عليه‌السلام در روز پنجم شعبان سال 38 هجري قمري در شهر مدينه متولد گرديد، پدر بزرگوارش حضرت امام حسين عليه‌السلام و مادرش شهربانو دختر يزدگرد سوم پادشاه ايران مي‌باشد. كنيه آن حضرت ابوالحسن و ابومحمد است و القاب مشهور آن حضرت عبارتند از زين‌العابدين و سيد الساجدين، العابدين، زكي، امين، سجاد و ذوالثفنات [1] مي‌باشد. [2] . در باب ناميده شدن امام علي ابن‌الحسين عليه‌السلام به زين‌العابدين در روايتي كه زهري نقل مي‌نمايد چنين آمده است: شنيدم از سعيد بن المسيب كه روايت نمود از ابن‌عباس كه حضرت رسول صلي الله عليه و آله فرمودند: در روز قيامت منادي ندا كند كجاست زين‌العابدين؟ پس گويا مي‌بينم كه فرزندم، علي بن الحسين بن علي بن ابي‌طالب عليه‌السلام در آن هنگام با تمام وقار و سكون، صفوف اهل محشر را بشكافد و بيايد. [3] . [ صفحه 110] 

 

آثار امام

 

از امام سجاد عليه‌السلام دو اثر ارزشمند به يادگار مانده است كه يكي رساله حقوق و ديگري صحيفه‌ي سجاديه كه زبور آل محمد صلي الله عليه و آله و مشتمل بر ادعيه آسماني آن امام همام است. امام عليه‌السلام در رساله حقوق وظايف و مسئوليتهاي فردي مؤمن در قبال خداوند و مردم را به صورت مشروح بيان فرموده‌اند. 

 

صحيفه‌ي سجاديه

 

يكي از راههايي كه امام عليه‌السلام در محيط اختناق حكومت اموي براي ارشاد هدايت امت جدش رسول خدا صلي الله عليه و آله دنبال فرمود: بيان حقايق و معارف الهي در قالب دعا و مناجات با خدا بود. گوشه‌اي از دعاهاي آن حضرت در مجموعه‌اي به نام «صحيفه سجاديه» گردآوري گرديده كه بعد از قرآن و نهج‌البلاغه بزرگترين و مهمترين گنجينه گرانبهاي تعليمات ديني و معارف حقه شيعي به شمار مي‌رود كه از طرف بزرگان و دانشمندان به «زبور آل محمد» لقب گرفته است. صحيفه سجاديه مشهور، كه بيش از پنجاه دعا در بر دارد، تنها بخشي از دعاهاي امام سجاد عليه‌السلام است. در مجموعه‌هاي ديگري كه تعداد آنها با اين صحيفه معروف به شش عدد رسيده دعاهاي ديگري از امام زين‌العابدين عليه‌السلام مي‌باشد كه در برخي از آن‌ها بيش از 180 دعا ذكر شده است. در ميان دعاها، تعبيري وجود دارد كه اغلب تكرار شده و كمتر دعايي است كه از اين تعبير خالي باشد، اين عبارت «صلوات بر محمد و آل محمد» زماني كه حتي قرار دادن نام علي بر فرزندان زشت شمرده مي‌شود و افراد به اين دليل مورد تهديد قرار مي‌گرفتند و كار امويان جز با دشنام دادن به علي عليه‌السلام مستقيم نمي‌شد به كار گرفتن اين تعبير ارزش خود را به خوبي نشان مي‌دهد. [ صفحه 111] تكيه امام عليه‌السلام در پيوند دادن محمد و آل او، امري است كه خداوند آن را ضمن دستور بر صلوات بر رسول آورده و اهميت زيادي براي عقايد شيعي دارد. از آن حضرت حديثي نقل شده كه به ذكر آن متيمن مي‌شويم: فرمودند: «ان الله فرض علي العالم الصلاة علي رسول الله و قرننا به، فمن صلي علي رسول الله و لم يصل علينا لقي الله تعالي و قد بتر الصلاة عليه و ترك امره». خداوند، صلوات بر پيامبرش را بر عالم واجب كرده و ما را نيز به آن مقرون ساخته است كسي كه بر رسول خدا صلي الله عليه و آله صلوات بفرستد، اما بر ما صلوات نفرستد، صلواتش را بر رسول ناقص گذاشته و دستور خدا را ترك كرده است. [4] . 

 

شهادت امام سجاد علیه السلام

 

موضع‌گيري‌هاي قاطع و پر صلابت امام سجاد عليه‌السلام در برابر هشام بن عبدالملك (دهمين خليفه اموي) و عظمت روز افزون امام عليه‌السلام در ميان مردم، به ويژه در ميان مردم حجاز موجب گرديد كه هشام به شهادت امام سجاد عليه‌السلام كمربندد، برادر او وليد بن عبدالملك، به دستور خليفه، آن حضرت را مسموم و به شهادت رساند. آن بزرگوار به جرم دفاع از حيثيت اسلام و مبارزه با طاغوت‌هاي اموي و مرواني، شهد شهادت نوشيد، چند روز در بستر شهادت آرميده بود، معالجات سودي نبخشيد، امام عليه‌السلام در لحظه آخر عمر همان وصيت پدرش را بازگو كرد و فرمود: هنگامي كه پدرم حسين بن علي عليه‌السلام وفات كرد، ساعتي قبل مرا به سينه‌اش چسبانيد و فرمود: يا بني اياك و ظلم من لا يجد عليك ناصرا الا الله. [ صفحه 112] اي پسر جانم، بپرهيز از ستم كردن بر كسي كه ياوري براي انتقام تو، جز خدا ندارد. نيز به فرزندش امام باقر عليه‌السلام فرمود: پسرم، تو را به همان سخن وصيت مي‌كنم كه پدرم هنگام شهادت مرا به آن وصيت كرد: يا بني اصبر علي الحق و ان كان مرا. اي پسر جان، در راه حق صبور و مقاوم باش گر چه تلخ و رنج‌آور باشد. به اين ترتيب آن امام همام بعد از نهضت عظيم امام حسين عليه‌السلام پس از حدود 35 سال مبارزه به صورت‌هاي گوناگون، بنابر روايات مشهور در 25 محرم سال 95 هجري قمري، در 57 سالگي به لقاء الله پيوست، و با خون سرخ خود پاي نهضت خونين پدرش را امضاء كرد. امام عليه‌السلام در دوره‌ي حيات پر بركت خود با 9 تن از خلفاي ستمگر اموي مبارزه نمود. امام عليه‌السلام در فرازي از صحيفه سجاديه كه از گنجينه‌هاي بزرگ معارف و عرفان است و از او به يادگار مانده به درگاه خدا چنين عرض مي‌كند: خدايا، به من دست و نيرويي ده تا بتوانم بر كساني كه به من ستم مي‌كنند پيروز شوم، و زباني عنايت فرما در مقام احتجاج و استدلال بر مخالف چيره شوم، و انديشه‌اي ده تا نيرنگ فكري دشمن را در هم شكنم، و دست ستمگران را از تعدي و تجاوز، كوتاه سازم. [5] . 

 

دعايي از صحيفه سجاديه

 

امام سجاد عليه‌السلام هنگامي كه ياد مرگ و رحلت از اين دنيا به سراي عقبي، [ صفحه 113] مي‌نمودند اين دعا را زمزمه مي‌فرمودند: و كان من دعائه عليه‌السلام اذا نعي اليه ميت او ذكر الموت: اللهم صل علي محمد و آله و اكفنا طول الامل و قصره عنا بصدق العمل حتي لا نؤمل استتمام ساعة بعد ساعة و لا استيفاء يوم بعد يوم، و لا اتصال نفس بنفس و لا لحوق قدم بقدم و سلمنا من غروره امنا من شروره و انصب الموت بين ايدينا نصبا و لا تجعل ذكرنا له غبا و اجعل لنا من صالح الاعمال عملا نستبطي معه المصير اليك، و نحرص له علي و شك اللحاق بك حتي يكون الموت مأنسنا الذي نأنس به و ما لفنا الذي نشتاق اليه و حامتنا التي نحب الدنو منها فاذا اوردته علينا و انزلته بنا فاسعدنا به زائرا و آنسنا به قادما و لا تشقنا بضيافته و لا تخزنا بزيارته و اجعله بابا من ابواب مغفرتك و مفتاحا من مفاتيح رحمتك أمتنا مهتدين غير ضالين طائعين غير مستكرهين، تائبين غير عاصين و لا مصرين يا ضامن جزاء المحسنين، و مستصلح عمل المفسدين. [6] . خدايا بر محمد و خاندانش درود فرست و ما را از آرزوي دور و دراز نگه‌دار، و چنان كن با درستكاري دست آرزوها، از ما كوتاه شود، تا ما را اميد آن نباشد كه ساعتي را پس از ساعتي به پايان بريم، و روزي را پس از روزي به سرآوريم و نفسي را به نفسي پيوند زنيم، و از پس يك گام، گام ديگري برداريم. ما را از فريب آرزوها به سلامت دارد و از بدي‌هاي آنها ايمن ساز، و مرگ را پيش روي ما مجسم بدار و بر ما مپسند كه لحظه‌اي از ياد آن تهي گرديم. ما را آن گونه به انجام دادن كارهاي شايسته، موفق كن كه بازگشتمان به سوي تو را كند پنداريم، و در رسيدن به كوي تو حريص‌تر گرديم، بدان پايه كه مرگ براي ما خانه آرامشي شود كه در آن بياساييم، و جايي دوست [ صفحه 114] داشتني كه مشتاقانه بدان درآييم، و خويشاوندي كه نزديك شدن به او را دوست بداريم. [7] . پس چون مرگ را به ما نزديك ساختي و ما را به دامنش انداختي، به ديدار او ما را نيك بختي بخش و آمدنش را سبب آرامش ما كن و به ميزباني او شور بختمان مساز، و به ديدار او ما را به خواري ميفكن، و او را از درهاي بخشش، و كليدي از كليدهاي رحمت خود گردان. ما را در حالي بميران كه راه يافته‌ايم و گمراه نگرديده‌ايم و طاعت تو را ناپسند نشمرده‌ايم، و روي از گناه برتافته‌ايم و دست از نافرماني كشيده‌ايم، اي عهده‌دار پاداش نيكوكاران و اصلاح كننده عمل تباهكاران. 

 

آخرين لحظات عمر مبارك امام

 

 

 
[1] حضرت را به اين جهت ذوالثفنات مي‌ناميدند كه در پيشاني ايشان به علت سجده‌هاي طولاني و كثرت عبادت اثرهاي آشكار و برآمدگيهايي به وجود آمده بود.
[2] منتهي الآمال، عباس قمي.
[3] بحارالانوار، ج 46، ص 2؛ منتهي الآمال، عباس قمي.
[4] تاريخ جرجان، حمزة بن يوسف السهميم، ص 189، موسسه جهاني سبطين عليهماالسلام.
[5] امام سجاد عليه‌السلام، سرچشمه كمالات انساني، محمد محمدي اشتهاردي، (با اندك تصرف).
[6] صحيفه سجاديه، ترجمه آقاي محمد مهدي رضايي.
[7] از سخنان حضرت اميرالمؤمنين عليه‌السلام در نهج‌البلاغه است: ايها الناس ان اخوف ما اخاف عليكم اثنان: اتباع الهوي و طول الامل، فاما اتباع الهوي فيصد عن الحق و اما طول الامل فينسي الاخرة. اي مردم! ترسناكترين چيزي كه از ابتلاي شما به آن مي‌ترسم دو چيز است: اول پيروي از هواي نفس، دوم آرزوي بي‌شمار.
[8] الكافي، كليني، ج 2، ص 331؛ بحارالانوار، ج 75، ص 118.
[9] تدهين، روغن ماليدن، چرب كردن. [
[10] كفايةالاثر، ص 243 - 241؛ بحارالانوار، ج 46، ص 232 و 233.