کد مطلب:31843 شنبه 1 فروردين 1394 آمار بازدید:828

بينوايان را دريابيد











الله الله في الفقراء و المساكين!

فشاركوهم في معائشكم.

شما را درباره نيازمندان و درماندگان سفارش مي كنم.

ايشان را هم در زندگي و آسايش خويش شريك گردانيد.

يكي از مهمترين تعاليم فردي و اجتماعي در اسلام- و بلكه همه اديان- رسيدگي به بينوايان و بيچارگان است. در متون ديني و بخصوص در قرآن كريم از يك سو توصيه و تشويق فراوان درباره ي رسيدگي به مساكين صورت گرفته است و از سوي ديگر با بياناتي تند و تهديدآميز درباره ي كساني كه به اين موضوع بي توجه و بي تفاوت هستند، سخن به ميان آمده است. قرآن كريم ويژگي مهم مومن را انفاق دانسته است و عدم رسيدگي به فقيران را نشانه كفر و بي ايماني تلقي كرده است. به آيات شريفه اي در اين باره توجه مي كنيم:

[صفحه 119]

خداوند در وصف تقواپيشگان مي فرمايد:

الذين يومنون بالغيب و يقيمون الصلاه و مما رزقناهم ينفقون[1].

آنها كساني هستند كه به غيب ايمان مي آورند، نماز را به پاي مي دارند و از روزي هايي كه به آنها وعده داده ايم، انفاق مي كنند.

از همين رو صريحا به مومنان دستور مي دهد كه:

يا ايها الذين آمنوا انفقوا مما رزقناكم من قبل ان ياتي يوم لابيع فيه و لا خله و لا شفاعه[2].

اي كساني كه ايمان آورده ايد، پيش از آنكه روزي فرارسد كه در آن روز داد و ستد و دوستي و ميانجيگري، كارساز نيست، از آن چه به شما روزي داده ايم، انفاق كنيد.

و البته تاكيد مي فرمايد كه:

لن تنالوا البر حتي تنفقوا مما تحبون[3].

هرگز نيكوكار نخواهيد بود تا آنكه از آنچه خود دوست مي داريد، انفاق كنيد.

تشويق و ترغيب به دادن صدقه، اداي حقوق واجب شرعي مانند خمس و زكات، اموري مانند وقف و نذر و قرض الحسنه همگي در راستاي اين امر مهم و مقدس قرار دارند.

و چنانچه گفتيم درباره آنان كه نسبت به انفاق و رسيدگي به تهيدستان و بيچارگان كوتاهي مي كنند با حدت و شدت بسيار،

[صفحه 120]

برخورد شده است:

خداوند درباره ي گروهي از دوزخيان خطاب به ماموران دوزخ مي فرمايد:

خذوه فغلوه ثم الجحيم صلوه ثم في سلسله ذرعها سبعون ذراعا فاسلكوه انه كان لا يومن بالله العظيم و لايحض علي طعام المسكين[4].

او را برگيريد و به بندش كشيد و آنگاه به آتش درافكنيد. و آنگاه با زنجيري كه هفتاد ذراع طول آن است، بر بنديدش چرا كه او به خداوند بزرگ ايمان نياورده است و براي اطعام بيچارگان برانگيخته نشده و اقدام نكرده است.

و آنگاه كه اهل بهشت از مجرمان مي پرسند كه چرا شما به دوزخ افكنده اند؟ دوزخيان مجرم يكي از عوامل جهنمي شدن خود را آن مي دانند كه:

و لم نك نطعم المسكين[5].

ما به مسكين و بينوا غذا نمي داديم.

و بالاخره آنكه درباره ي كافران مي فرمايد:

ارايت الذي يكذب بالدين فذلك الذي يدع اليتيم و لايحض علي طعام المسكين[6].

- اي پيامبر- آيا ديدي آن كس را كه دين را دروغ مي انگاشت؟ او همان است كه يتيم را با تندي از خود دور مي كرد و بر اطعام مسكين اقدام نمي كرد.

در بيانات پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله و نيز ائمه معصومين عليهم السلام توصيه بسيار

[صفحه 121]

اكيدا و فراوان نسبت به اين امر شده است و علاوه بر توصيه، در عمل هم آن بزرگواران در رسيدگي به فقيران و بيچارگان نظير و مانندي نداشتند و داستانهاي شگفت انگيزياز اهتمام آنان در اين امر نقل شده و آيات شريفه اي هم در مورد انفاق اهل بيت پيامبر نازل گشته است.[7].

اينك به نقل سخناني از آن بزرگواران در اهميت و آثار دادن صدقه مي پردازيم:

پيامبر خدا فرمود:

بيماران خود را به وسيله ي صدقه دادن، درمان كنيد.[8].

روزي را به وسيله ي صدقه دادن فرود آوريد.[9].

صدقه پنهاني خشم خداوند را فرومي نشاند.[10].

صدقه از مرگ ناهنجار جلوگيري مي كند.[11].

و حضرت علي عليه السلام فرمود:

هرگاه تنگدست شديد، به وسيله ي صدقه دادن با خدا تجارت كنيد.[12].

اين ماجرا نيز شنيدني است:

يك بار جناب ابوذر كنار كعبه به پا خاست و خود را با صداي بلند معرفي كرد. مردم پيرامون او جمع شدند، چون او يكي از بهترين اصحاب پيامبر بود. ابوذر مردم را موعظه كرد و گفت: هرگاه يكي از شما بخواهد راهي سفر شود، به اندازه ي كافي توشه برمي دارد.

مردم هشيار باشيد سفر روز قيامت در پيش است، آيا نمي خواهيد توشه راه برداريد؟

[صفحه 122]

مردي از ميان جمعيت برخاست وگفت: ما را ارشاد كن. چه توشه اي برگيريم؟

ابوذر در پاسخ آن مرد گفت:

روز قيامت گرسنگي و تشنگي بسيار شديد است. در شدت گرما روزه بگير تا توشه ي آن روز باشد. دشواريها و سختي هاي آن روز فراوان است، حج خانه خدا را به جاي آور كه ذخيره آن سختي ها باشد. تنهايي و تاريكي درون قبر بسي وحشت آور است. دو ركعت نماز در دل تاريك شب مونس تنهايي درون قبر است. چه بسا سخن نيكي كه مي گويي، يا زبان از گفتن سخن شري بازمي داري، يا صدقه اي كه به درمانده اي مي دهي، اي كه در روز قيامت بسي درمانده و بيچاره اي، شايد كه در آن سختي تو را نجات دهد. ثروت دنيا را دو قسمت كن. نيمي از آن را براي خانواده خويش خرج كن و نيم ديگر را براي توشه آخرت پيش فرست. جز اين دو قسمت، مال و ثروت سودي ندارد و بلكه زيان مي رساند، آن را رها كن. سخن گفتن را هم دو قسمت كن، سخني براي به دست آوردن روزي حلال و سخني براي آباداني آخرت. سخن سوم را رها كن كه نه تنها سودي ندارد، بلكه زيان مي رساند.

ابوذر پس از بيان اين سخنان، افزود: دل مشغولي روزي كه ان را هنوز درك نكرده ايم، مرا كشت! (يعني غم روزي، آدمي را از پاي مي اندازد)[13].

[صفحه 124]


صفحه 119، 120، 121، 122، 124.








    1. بقره/ 3.
    2. بقره/ 254.
    3. آل عمران/ 92.
    4. حاقه/ 30 تا 34.
    5. مدثر/ 44.
    6. ماعون/ 3 -1.
    7. مانند: سوره انسان/ 8، مائده/ 55.
    8. داووا مرضاكم بالصدقه (بحارالانوار ج 93 ص 118).
    9. استنزلوا الرزق بالصدقه (بحارالانوار ج 93 ص 120) هر دو روايت از حضرت علي هم نقل شده است. (بحارالانوار 120:93).
    10. صدقه السر تطفي غضب الرب. (بحارالانوار ج 93 ص 130).
    11. الصدقه تمنع ميته السوء. (بحارالانوار ج 93 ص 131).
    12. اذا املقتم فتاجروا الله بالصدقه. (بحارالانوار ج 93 ص 134).
    13. بحارالانوار ج 93 بحارالانوار ج 93 ص 118، باب فضل الصدقه و انواعها و آدابها.