-چه احاديثي از پيامبر(ص) و معصومين (ع) راجع به آداب قضا وارد شده است؟(0)
-آيا الزام كفار مكه به ترك شرك و بتپرستي در سوره توبه، خلاف آزادي و دموكراسي نيست؟(0)
-چرا امامان ما نتوانستند مانند پيامبر((صلي الله عليه وآله)) دستورات و احكام دين اسلام را پياده كنند و به افراد غاصب مجال دادند تا بر سرنوشت مسلمين مسلّط شده و احكام و تعاليم قرآن را دستخوش اغراض و اميال خويش قرار دهند؟
(0)
-اگر سرچشمه قدرت، اراده ملت است، پس چرا امام علي در يكي از نامههاي خود (نامه ششم، وقعه صفين) گزينش رئيس دولت را وظيفه مهاجر و انصار ميداند؟(0)
-نگرش اسلام به حفظ استقلال سياسي امت مسلمان چگونه است؟(0)
-از ديدگاه اسلام چه لزومي در استقلال مالي و سياسي قضات وجود دارد؟(0)
-اگر اصحاب شورا به توافق كامل نرسند و با هم اختلاف داشته باشند در اين صورت راه علاج چيست؟(0)
-چرا در اسلام روي مساله «انتخاب اصلح» تاكيد فراواني شده است؟(0)
-چرا ملل غربي پيشرفته تر از ملل مسلمان هستند؟
(0)
-آيا اگر مردم با رعايت تمام ضوابط اسلامي، دست به تشكيل حكومت اسلامي زدند، فقيه ميتواند از امضاء و تنفيذ آن خودداري كند؟(0)
-چه احاديثي از پيامبر(ص) و معصومين (ع) راجع به آداب قضا وارد شده است؟(0)
-آيا الزام كفار مكه به ترك شرك و بتپرستي در سوره توبه، خلاف آزادي و دموكراسي نيست؟(0)
-چرا امامان ما نتوانستند مانند پيامبر((صلي الله عليه وآله)) دستورات و احكام دين اسلام را پياده كنند و به افراد غاصب مجال دادند تا بر سرنوشت مسلمين مسلّط شده و احكام و تعاليم قرآن را دستخوش اغراض و اميال خويش قرار دهند؟
(0)
-اگر سرچشمه قدرت، اراده ملت است، پس چرا امام علي در يكي از نامههاي خود (نامه ششم، وقعه صفين) گزينش رئيس دولت را وظيفه مهاجر و انصار ميداند؟(0)
-نگرش اسلام به حفظ استقلال سياسي امت مسلمان چگونه است؟(0)
-از ديدگاه اسلام چه لزومي در استقلال مالي و سياسي قضات وجود دارد؟(0)
-اگر اصحاب شورا به توافق كامل نرسند و با هم اختلاف داشته باشند در اين صورت راه علاج چيست؟(0)
-چرا در اسلام روي مساله «انتخاب اصلح» تاكيد فراواني شده است؟(0)
-چرا ملل غربي پيشرفته تر از ملل مسلمان هستند؟
(0)
-آيا اگر مردم با رعايت تمام ضوابط اسلامي، دست به تشكيل حكومت اسلامي زدند، فقيه ميتواند از امضاء و تنفيذ آن خودداري كند؟(0)

مطالب این بخش جمع آوری شده از مراکز و مؤسسات مختلف پاسخگویی می باشد و بعضا ممکن است با دیدگاه و نظرات این مؤسسه (تحقیقاتی حضرت ولی عصر (عج)) یکسان نباشد.
و طبیعتا مسئولیت پاسخ هایی ارائه شده با مراکز پاسخ دهنده می باشد.

  کد مطلب:45258 شنبه 1 فروردين 1394 آمار بازدید:3

حكومت و سياست در سيره امام رضا (ع )
آن چه در حيات سياسي امام هشتم (ع ) قابل توجه و دقت است , مسئله ي خلافت و ولايتعهدي است كه از طرف مأمون الرشيد خليفه عباسي به آن حضرت پيشنهاد شد و آن حضرت از پذيرفتن خلافت سرباز زد, و ولايتعهدي مأمون را به كراهت پذيرفت .

داستان آن به اختصار به روايت ابوصلت هروي چنين است : وي مي گويد: در مرو, خدمت امام رضا (ع ) بودم و مامون به آن حضرت گفت : اي فرزند رسول خدا (ص ) فضيلت , علم , زهد; پارسايي و عبادت تو را مي دانم , و تو را در امر خلافت از خود شايسته تر مي دانم , مي خواهم خود را از خلافت عزل كنم و به تو بسپارم و به تو بيعت نمايم . امام (ع ) فرمود:

<اگر خلافت را خدا براي تو قرار داد, روا نيست لباسي را كه خدا در قامت تو راست كرد, بيرون كني و به ديگران بدهي , و اگر از آن تو نيست چگونه آن را به من مي سپاري ؟>. مأمون گفت :

<چاره ي نداري جز آن كه بپذيري !>.

امام (ع ) فرمود:

<هرگز اين كار را نكنم , مأمون بالاخره از اصرار خود نااميد گرديد>.

مأمون گفت :

<وقتي كه خلافت را قبول نمي كني , پس ولايتعهدي مرا قبول كن >.

امام رضا (ع ) فرمود:

<پدرم از پدرانش روايت كرد كه من قبل از تو مي ميرم و با زهر شهيد مي شوم >. مأمون اصرار كرد و امام (ع ) اباء ورزيد, تا آن كه مأمون امام را تهديد كرد كه اگر ولايتعهدي مرا نپذيري , گردنت را مي زنم , امام (ع ) قبول كرد به اين شرط كه عزل و نصب نكند, و عملاً كاري را انجام ندهد, و سنت و شيوه اي را تغيير ندهد, و از دوربه حيث يك مشاور باشد, و مأمون با اين شرط موافقت كرد. اين جا جاي اين پرسش است در صورتي كه امامان شيعه ولايت و حكومت را حق خود مي دانستند و براي بدست گرفتن قدرت سياسي تلاش مي كردند, پس چرا وقتي كه مأمون خلافت را به آن حضرت پيشنهاد مي كند, حضرت از قبول آن امتناع مي ورزد؟ و ولايتعهدي را با اكراه مي پذيرد و شرط مي كند كه در امور مملكتي دخالت نكند؟

بي ترديد كه خلافت و ولايتعهدي امر عظيمي بود كه دل ها بخاطر آن افسوس مي خرد, و براي انسان هاي آزمند, چه آرزوي بالاتر از اين منصب است كه حاكميت بر همه ي جهان اسلام را پيدا نمايد, و در هر جمعه و جماعات و منابر او از ياد شود, خصوصاً علويون كه در عصر بني اميه و بني عباس براي بدست گرفتن زمام حكومت در حال شورش و انقلاب بودند, ولي هم اكنون كه خلافت اسلامي دو دستي به سيد و آقاي آن ها تقديم مي شود, چگونه از پذيرفتن آن سرباز مي زنند؟

اين وضعيت شك و سؤال را در دل ها بر مي انگيزد, در حالي كه همه ي مردم به اعلميت , اورعيت , افضليت و شايستگي امام براي خلافت اذعان داشتند, خصوصاً شيعه ها كه امام را معصوم مي دانستند, خصوصاً وقتي مأمون خلافت را پيشنهاد كرد, براي عامه ي مردم ثابت شد كه امام از هر كسي سزاوارتر به خلافت است . پس حتماً در پشت پرده رازها و رمزهايي است كه امام (ع ) آن را مي داند و مردم نمي دانند. تحليل اين قضيه درايت سياسي امام ];ّّ5 (ع ) را به خوبي روشن مي كند, كه آن حضرت با شيوه ي كه در پيش گرفت , مأمون را كه داراي نبوغ سياسي بي نظيري بود, كاملاً شكست داد, و تمامي نقشه هاي سياسي او را نقش بر آب كرد, تا آن كه مأمون آن حضرت را به شهادت رساند.

جاي اين پرسش هم هست كه مأمون چرا خلافت و ولايتعهدي را براي امام هشتم (ع ) پينشهاد كرد؟ آيا اين پيشنهاد صورت واقع را داشت يا يك بازي سياسي بود كه مأمون مي خواست از آن براي استحكام پايه هاي حكومت خود بهره گيري نمايد؟ آيا بني عباس كه همه ي شورش هاي عليه خود را سركوب كردند, ابومسلم خراساني را كه براي استقرار و استحكام حاكميت آن ها ششصد هزار نفر را بخاك و خون كشيده , از دم تيغ گذراند و با خاندان برمك چه كرد, امكان دارد كه با اخلاص و صداقت دست از خلافت بردارند؟ مأمون كه به خاطر مسئله ي خلافت با برادرش امين جنگ داشت , آيا قابل باور است كه يكسره دست از همه ي امتيازات بردارد, و از اداره ي امور ممكلت منصرف شود و به گوشه ي بنشيند و به كارهاي شخصي خود بپردازد؟ پي بردن به عمق قضيه ايجاب مي كند كه اولا منظور و هدف مأمون را از پيشنهاد خلافت و ولايتعهدي بدانيم , وانگهي عكس العمل امام رضا (ع ) را:

اما اول : هدف و منظور مأمون را بايد از خود او بشنويم , عده ي از عباسيان و ديگر پيروان مأمون بدو گفتند: اي اميرالمؤمنين (ع ) چرا مي خواهي كه افتخار عظيم خلافت را از خاندان بني عباس خارج كرده و به خاندان علي (ع ) برگرداني ؟ با اين كار خود مقام علي ابن موسي (ع ) را بالا بردي و مقام خودت را پايين آوردي , و خود را به تباهي افكندي ؟ آيا هيچ كسي نسبت بخودش و حكومتش مانند تو جنايت مي كند؟ مأمون گفت : به چند دليل دست به اين عمل زدم :

1 قدكان هذا الرجل مستتراً عنّا يدعوا الي نفسه , فاردنا نجعله ولي عهدنا ليكون دعائه لنا. يعني : <اين مرد بشكل پنهاني مردم را بسوي خود مي خواند; و من او را وليعهد خود كردم تا مردم را به سوي من دعوت نمايد>. مأمون مي خواست با آوردن امام (ع ) در تشكيلات عباسيان , فعاليت هاي آن حضرت را محدود كند, تا امام نه براي خود بلكه براي خلافت از مردم دعوت كند, و اين استقلال آل علي را از بين مي برد.

2 وليعترف بالملك و الخلافة لنا. يعني : <تا بحكومت و خلافت ما اعتراف نمايد>. قبول ولايتعهدي و راه يافتن ];ّّ5 امام هشتم (ع ) در دستگاه خلافت , از ديدگاه عامه ي مردم ,اعتراف به مشروعيت حكومت بني عباس بود و اين امتياز بزرگ براي آن ها بود و در اين صورت مخالفت ها و مخاصمت هاي علويان , خودبخود بنفع عباسيان حل مي شد.

3 وليعتقد فيه المفتونون به انه ليس مما ادعي في قليل ولاكثير. يعني : <تا شيفتگانش از وي روي گردان شوند, وباور كنند كه او آنچنان كه ادعا داشت , نه كم و نه زياد هيچ ندارد>. مأمون مي خواست با تحميل ولايتعهدي ازمقام و منزلت معنوي امام (ع ) كاسته شود, و حضرت رضا (ع ) از نفوذ كلام بماند, و از چشم اطرافيانش ساقط شود, و ديگر كسي او را به عنوان يك چهره ي مقدس و منزه نشناسد, و در نتيجه اعتقاد مردم نسبت به آن حضرت ضعيف شده و اعتمادشان سلب گردد, چه خلافت از نظر مردم نوعي آلودگي تلقي مي شد, و وارد ساختن يك انسان مهذب در آن , باعث تنزل و سقوط اجتماعي او مي گرديد, از اين جهت بود كه به آن حضرت اعتراض كردند, و حضرت فرمود: قد علم الله كراهتي .

4 و قد خشينا ان تركناه علي تلك الحال ان ينتفق علينا منه مالانسده و يأتي علينا منه ما لا نطيقه . يعني : <ترسيدم از آن كه اگر او را بحالش واگذارم , چنان رخنه ي دركار ما پديد آورد كه نتوانم آن را سد كنم , و چنان مشكل براي ما خلق كند كه تاب نياورم >. با اين روش مي توانست فعاليت هاي امام را زير نظر بگيرد, از اين رو, مراقبان و محافظان زياد بر او گماشته بود, تا اخبار امام رضا (ع ) را به سوي برسانند>. والان اذا فعلنا به ما فعلنا و اخطئنا في امره بما اخطائنا و اشرفنا من الهلاك بالتنويه به علي ما اشرفنا, فليس يجوز التهاون في امره , ولكنا نحتاج ان نضع منه قليلاً قليلاً حتي نصوره عند الرعية بصورة من لا يستحق لهذا الامر, ثم ندبر فيه بما يحسم علينا مواد بلائه .

يعني : <حال كه در كار خود مرتكب خطا شده و خود را با بزرگ كردن او, در لبه ي پرتگاه قرار داده ام , نبايد دربارهء وي سهل انگاري كنيم , بدين جهت بايد كم كم از شخصيت و عظمت او بكاهيم , تا او را پيش مردم بصورتي درآوريم كه از نظر آن ها شايستگي خلافت را نداشته باشد, سپس درباره ي وي چنان چاره انديشي كنيم كه از خطرات او كه ممكن است متوجه ما شود, جلوگيري كرده باشيم >. 5 خاموش ساختن شعله هاي خشم و اعتراض مخالفين خصوصاً علويان , و وانمود ساختن علاقه و محبت خود نسبت به آل علي (ع ) براي جلب حمايت علويان هدف ديگر مأمون بود. زيرا شعله هاي جنگي كه بين امين و];ّّ5 مأمون بر سر خلافت برافروخته شده بود, اكثريت عباسي ها و شيعيان از امين پشتيباني مي كردند, خصوصاً مخالفت شيعيان خراسان كه بيشتر نابودي مأمون را تهديد مي كرد, و شورش هاي ديگري در كوفه و بصره و مدينه و مكه , عليه مأمون محسوس بود, مأمون اين وضعيت را كه درك كرد, هيچ وسيله اي كه براي بقاي حكومت او نافع باشد نديد, جز آن كه تظاهر به شيعي بودن كند, بدين سبب امام را به قبول ولايتعهدي مجبور كرد و مردم را به دوستي او مي خواند و پول رسمي را بنام او سكه مي زد و بدين وسيله شعله هاي خشم مردم را فرو مي نشاند. و خود مي گفت : <ما ظننت ان احداً من آل ابيطالب يخافني بعد ما عملته بالرضا> يعني : <گمان نمي كنم بعد از آن كه رضا را وليعهد خود قرار دادم , از احدي از آل ابوطالب بترسم >.

اما عكس العمل امام هشتم (ع )

1 مأمون از امام (ع ) دعوت كرد كه با خانواده و دوستان خود بيايد, تا وانمود سازد كه پيشنهاد خلافت به او امر جدي است , و طبيعت قضيه يعني تسليم شدن حكومت اقتضاء دارد كه امام در مرو, دير بنماند, پس بايد با خاندانش باشد, اما امام (ع ) تنها آمد, و چنين رفتاري بي ترديد مي توانست كساني را كه از مسايل سياسي آگاهي داشتند, بخصوص شيعيان را كه در ارتباط مستقيم با امام بودند, متوجه سازد كه اما اجباراً اين مسافرت را پذيرفته است .

2 امام (ع ) با علم و آگاهي مخصوصي كه داشت , تاكتيك هاي مأمون را مي دانست كه مأمون فقط براي استقرار پايه هاي حكومت خود او را مي خواهد اما همين كه حكومت او استحكام يابد, مأمون كار خود را مي كند, لذا از قبولي پيشنهاد خلافت سرباز زد, و قبولي و لايتعهدي ماه ها بطول انجاميد تا آن كه امام تهديد شد و ازروي اكراه و اجبار آن را پذيرفت . ريان مي گويد: بر امام رضا (ع ) وارد شدم و گفتم : يابن رسول الله (ع ) مردم مي گويند: تو با اين زهد و تقوا چرا ولايتعهدي مأمون را قبول كردي ؟ حضرت فرمود: خدا مي داند خوش نداشتم , ولي خود را در معرض قتل مي ديدم پس قبول كردم واي بر اين ها مگر نمي دانند كه يوسف نبي كه فرستادهء خدا بود, وقتي كه مضطر شد, تسلط بر دارايي مملكت را براي خود پيشنهاد كرد و گفت : <اجعلني علي خزائن الارض اني حفيظ عليم > .

3 مأمون برخلاف شرطي كه از امام قبول كرده بود, مي كوشيد كه امام (ع ) را در صحنه بكشاند, و از او براي خاموش كردن غائله ها بنفع خود استفاده نمايد, و امام (ع ) شرط را به ياد او مي آورد. مأمون از امام (ع ) خواست كه نامه ي به دوستانش كه كار را بر مأمون سخت كرده بودند, بنويسد و آنان را به آرامش بخواند, امام (ع ) فرمود : من شرط كرده بودم كه در امور مداخله نكنم , و ازروزي كه ولايتعهدي را پذيرفته ام چيزي بر نعمتم افزوده نگشته است .

قبولاندن اين شرط همه ي فرصت هاي مأمون را از بين برد, و به هدف هايي كه مي خواست به آن برسد, نرسيد. مأمون مي خواست امام (ع ) را در كارهاي خود شريك نمايد, و امام با عدم قبولي مسؤوليت , وضعيت ناهنجاري را كه محصول دو قرن بود, نپذيرفت .

4 امام (ع ) در نيشابور در برابر ازدحام عظيمي , حديثي را كه سلسله ي سند آن را به پيامبر مي رساند, خواند, و در آن توحيد را كه اساس عقيده و حيات است , مطرح كرد و خود را بعنوان شرط توحيد مطرح نمود, و با اين گفتار مشروعيت حكومت بني عباس را زير سؤال برد, و اين ضربه ي بزرگ ديگري بود كه به مأمون وارد مي شد, زيرا منظور از اين شروط كه موجب تماميت توحيد است , نه خلافت است و نه ولايتعهدي , چون تا هنوز امام اين منصب را بعهده نگرفته است , بلكه منظور از اين شرط امامت و ولايت است .

5 امام رضا (ع ) فرمود:

<مأمون چيزي به من نداده است و آن چه را به من پيشنهاد مي كند حق من است >.

6 در كيفيت بيعت , اثبات كرد كه مأمون كه خود را اميرالمؤمنين و خليفه ي رسول الله مي داند, تازه جاهل به احكام است حتي عقد آن چه را به امام سپرده است , نمي داند. و امام در اين مجلس بزرگ دست خود را طوري گرفت كه پشت دست طرف خودش باشد و روي دستش طرف مردم , مأمون گفت : دستت را دراز كن تا مردم بيعت كنند, حضرت فرمود: جدم رسول خدا (ص ) اين چنين بيعت مي گرفت , پس مردم بيعت كردند. و قال الناس كيف يستحق الامامة من لايعرف عقد البيعة. كسي كه عقد بيعت را

مطالب این بخش جمع آوری شده از مراکز و مؤسسات مختلف پاسخگویی می باشد و بعضا ممکن است با دیدگاه و نظرات این مؤسسه (تحقیقاتی حضرت ولی عصر (عج)) یکسان نباشد.
و طبیعتا مسئولیت پاسخ هایی ارائه شده با مراکز پاسخ دهنده می باشد.